کفش میول: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد
ترجمه رزمد «Mule (shoe)»
کفش مول مشکی مدرن" />«Image MULES shoes» — تصویر: Sillvia Sharon T — CC0 — ویکیمدیا کامنز
مول (Mule) سبکی از کفش است که پاشنهی پشتی یا بندی دور پاشنه ندارد. مولها میتوانند تخت یا پاشنهبلند باشند و فرم، جنس، و تزئیناتشان در طول زمان تغییرات چشمگیری داشته است. واژهی انگلیسی mule—که در اصل moyle نوشته میشد—از فرانسه میآید، جایی که دستکم از ۱۵۵۶ برای دمپاییهای زنانهی پاشنهباز بهکار میرفت.
از قرن شانزدهم تا نوزدهم، مولها عمدتاً بهعنوان دمپایی داخل خانه یا اتاق توالت (boudoir) پوشیده میشدند، هرچند محبوبیت و سبکهایشان در طول زمان متفاوت بود. در قرن هجدهم هم مردان و هم زنان آنها را میپوشیدند. مولها در اواخر قرن بیستم دوباره به مد بازگشتند. نمونههای تاریخی این کفش در مصر، ایران، ترکیه و هند نیز مستند شدهاند.
نام
واژهی انگلیسی mule—که در اصل moyle نوشته میشد—از فرانسه میآید، که دستکم از ۱۵۵۶ آن را بهطور اختصاصی برای دمپاییهای زنانهی پاشنهباز بهکار میبرد. این معنا در آن دوران ظاهراً با مفهوم هر کفشی با زیرهای بهویژه ضخیم درهمآمیخته بود. واژهی لاتین میانهی mule (تلفظ: [ˈmuːle]، MOO-lay) گونهای دیگر از نوشتارِ mulae بود، جمعِ mula، که حدود ۷۰۰ برای دمپایی بهطور کلی بهکار میرفت. این نام بهنوبهی خود بهنظر میرسد از calceus mulleus کلاسیک (‘کالکئوس قرمز’) مشتق شده باشد، که نامِ رنگش از ماهی شاهماهی قرمز و راهراه (red mullet) بسیار ارزشمند گرفته شده بود. اینکه mulleus بهدرستی به کفش ویژهی سناتوری (calceus senatorius) اشاره داشت یا به کفش قدیمیتر مخصوص طبقهی اشراف رم (calceus patricius) محل اختلاف فراوان است، چراکه هر دو معمولاً رنگرزیشده بودند، ممکن است در طول زمان تغییر کرده باشند، و رنگهای رومی—بهویژه در اقلام رنگشده با ارغوان صوری—میتوانستند طیف گستردهای از سایههای متمایز را دربربگیرند. (نام خود ماهی با واژهی یونانی mélas (μέλας) همریشه است که معمولاً به معنای سیاه است.) در هر صورت، پیوند به کاربرد بعدی این نام برای دمپایی شاید از این بوده که کالکئیهای اشرافی—بهویژه mulleus مجلل—بهنظر میرسد زیرهای ضخیمتر از حد معمول داشتهاند.
تاریخچه
مولهای قرن شانزدهم تا نوزدهم دمپایی اتاق خواب یا اتاق توالت بودند که در داخل خانه پوشیده میشدند و نه در ملاء عام. بر این اساس، مولها با رُبدوشامبر (dressing gown) پوشیده میشدند و معمولاً با آن لباسهای راحت تناسب داشتند. مولهای اولیه ویژگیهای قابلتشخیص خاصی نداشتند.
محبوبیت این طرح پس از آن افزایش یافت که کنتس دولون (Comtesse d’Olonne) در ۱۶۹۴ با مولهای قرمز به کلیسا رفت.
هرچند مولها از قرن پانزدهم تا امروز پوشیده شدهاند، محبوبیتشان همیشه ثابت نبوده است. آنها در اوایل دههی ۱۷۰۰ کفش معمول داخل خانه برای هر دو جنس بودند. از دههی ۱۷۲۰ تا پایان قرن، مولها محبوبترین دمپایی داخل خانه بودند. تصاویر مد موجود از پایان دههی ۱۷۹۰ زنانی را نشان میدهند که مول میپوشند، اما بهدلیل طول زیاد زیردامنیهای آن دوره دیده نمیشوند. بنابراین تا پایان دههی ۱۷۰۰ محبوب بودند اما چندان نمایان نبودند. در ابتدای دههی ۱۸۰۰ مولها از مد افتادند. در اواسط تا اوایل دههی ۱۸۰۰ دوباره محبوبیت یافتند.
در اواسط قرن نوزدهم، مولها عمدتاً بهعنوان کفش راحت داخل خانه طراحی میشدند، اما ممکن است در برخی موارد در فضای بیرون هم استفاده شده باشند.
مول ‘بالین د جک’ (‘Ballin’ The Jack’)، که با نام Spring-o-Lator هم شناخته میشود، منسوب به شرکت هربرت لوین (Herbert Levine Company) است؛ در این کفش یک نوار الاستیک در کف پا قرار میگرفت که ناحیهی گوی پا را به قوس کف پا متصل میکرد و به پوشنده اجازه میداد کفشها را حتی هنگام پوشیدن جوراب و بدون هیچ بندی در کنار یا پشت کفش محکم نگه دارد. در بیشتر دههی ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، طیف گستردهای از طراحان کفش از فناوری Spring-o-Lator هربرت لوین در خطوط محصولات خود استفاده کردند.
در اواخر قرن بیستم، مولها دوباره مد شدند چراکه با ترندهای روز همگام شدند. بهویژه در پایان دههی ۱۹۹۰ در عرصهی مد برتر بسیار محبوب بودند، زیرا طراحان نخبه لمس خاص خود را به مول اضافه کردند.
بهتازگی، مجلهی ال (Elle) مول را کفش سال ۲۰۱۷ نامید.
سبکها

«Catherine great’s shoes» — تصویر: shakko — CC BY-SA 3.0 — ویکیمدیا کامنز
مولها در طول زمان از نظر سبک تغییر کردهاند. در قرن پانزدهم، مولهای ونیزی روی پایه قرار داشتند و به چاپین (chopine) شباهت داشتند. نوک پنجهی آنها اشکال گوناگون داشت: گرد، مربعی و چنگالی. پاشنه نیز از نظر ارتفاع محدودیتی نداشت. ارتفاع پاشنه از ۱ تا ۵⁄۸ اینچ تا ۲ و نیم اینچ متغیر بود. مولها در طول قرون از ۱۵۵۰ تا ۱۷۰۰ گلدوزی میشدند. برای مثال، گلدوزی فلورانسی که نوعی بخیهی شعلهای با طولهای متفاوت است، در قرن هجدهم رواج داشت. در سراسر دههی ۱۷۰۰، مولهای پاشنهدار بهطور منظم هم توسط مردان و هم زنان پوشیده میشدند. بین ۱۷۲۰ و ۱۷۹۰ ساختار خود کفش نسبتاً ساده و کمتزئین بود تا از توکلها و سگکهای جذاب حواسپرتی ایجاد نکند. در دههی ۱۸۵۰، مولهای پاشنهدار برای مردان کمتر رایج شد. از ۱۸۸۵ تا ۱۹۱۰، ترند سگکهای بزرگ و تزئینات پرکار جای خود را به کفشهای چرمی و نمدی کمتزئین با پاشنهی کوتاه داد.
در قرن بیستم، مولهای زمان جنگ در دههی ۱۹۴۰ از لینولئوم، پارچهی روغنی، نمد، ترکیباتی از حصیر، ترِکه، پوست درخت یا کنف مصنوعی ساخته میشدند. مولهای دههی ۱۹۵۰ از پلاستیک ساخته شده و با پر تزئین میشدند. مول مارابو (marabou) ایدهآلهای ‘بچهگربهی اغواگر’ آن دوره را ترویج داد. سبکهای مول در دههی ۱۹۶۰ و دههی ۱۹۸۰ آینهی ترندهای کفش دهههای مربوطه بودند. برای دههی ۱۹۶۰، مولها اشکال زاویهدار و نوکتیز داشتند. در دههی ۱۹۸۰ این بهمعنای آن بود که مولها رنگارنگ، جواهرنشان، و سرشار از اکسسوری بودند.
مولهای مردانه
مولها نهتنها با سبکها و تزئینات متفاوت عرضه میشدند، بلکه به انواع مشخصی نیز دستهبندی میشوند. در قرن نوزدهم، دو نوع دمپایی مردانه بسیار محبوب بودند. در اواخر دههی ۱۸۸۰، یکی از محبوبترین نمونههای مول در انگلستان، مدل آلبرت (Albert) بود. علاوه بر آلبرت، آلفرد (Alfred) نیز نوعی دمپایی صبحگاهی یا اتاق توالت مردانه بود. این نام از ‘دمپاییها و کفشهای نمدی آلفرد دولج (Alfred Dolge’s Felt Slippers and Shoes)’ شرکت دنیل گرین (Daniel Green and Company) ۱۸۹۲ گرفته شده است.
مول در شرق
کفشهای مول همچنین در فرهنگهای شرقی نیز حضور دارند. این تاریخچه به همان اندازه غنی است و ریشه در دههی ۸۰۰ دارد و تا امروز ادامه یافته است. در مصرِ قرن هشتم، مولها بر روی سنگهای مزار به تصویر کشیده شدهاند و به نظر میرسد از چرمِ بچهبز قرمز ساخته شده باشند. مولهای ایرانی از ۱۸۰۰ تا ۱۸۸۹ از مخمل، چرم، ابریشم و نخ فلزی ساخته میشدند. شکل آنها شبیه ماهی است. یک مول ترکی که در مجموعهی موزهی متروپولیتن نگهداری میشود، از چوب، چرم، فلز و ابریشم ساخته شده است. مولهای هندی از پوستِ گاو، گاومیش یا بز، خز، ابریشم، پشم، یا الیاف پنبه، مخمل، پارچهی برکات و نی و علف ساخته میشدند. همانند نمونههای اروپایی، مولهای هندی با گلدوزی تزئین شده و با منگوله و آپلیکه آراسته میشدند. در جنوب آسیا، جوتی (jutti) نوعی کفش است که به دلیل نداشتن پاشنهبند به مول شباهت دارد. گاهی مولها به دلیل استفاده از پارچههای خاورنزدیک به بابوچ (babouche) ترکی شبیه هستند. برای مثال، مولهایی که پیر یانتورنی (Pierre Yantorny) برای ریتا دو آکوستا لیدیگ (Rita de Acosta Lydig) طراحی کرد، با سایر کفشهای خاورنزدیک از پارچهای یکسان ساخته شدهاند. او احتمالاً این کفشها را با لباس حرمسرایی میپوشیده که این خود نشانگر فرهنگ شرقی است.

«Marabou Mule» — تصویر: jill111 — CC0 — ویکیمدیا کامنز
در فرهنگ عامه
مولها با چهرههای مشهور متعددی پیوند خوردهاند. ملکه هنریتا ماریا (Queen Henrietta Maria)، همسر چارلز اول، به طرزی مشهور در قرن هفدهم یک جفت مول گلدوزیشده میپوشید. در نقاشی ۱۸۶۳ ادوار مانه (Édouard Manet) با نام اولمپیا (Olympia)، زن مرکزی تصویر در رختخواب مول به پا دارد. کفشهای او به نوعی دمپایی (chausson) مرتبط است که اصطلاحِ عامیانهای برای «فاحشهی پیر» بود. در دههی ۱۹۵۰، بازیگران نمادینی چون مریلین مونرو، جوآن فونتین (Joan Fontaine) و جین راسل (Jayne Russel) مولهای مارابو را در فیلمها و زندگی روزمرهی خود میپوشیدند. برای مثال، مریلین مونرو آنها را در فیلم خارشِ هفتساله (The Seven Year Itch) به پا داشت. کری برادشاو (Carrie Bradshaw) در سریال سکس اند د سیتی (Sex and the City) مکرراً مول میپوشید. در فهرست ماری کلر (Marie Claire) از ۳۲ کفش برتر کری برادشاو، شش جفت مول هستند.
در ۲۰۱۷، بسیاری از مشاهیر و مدلها با انواع مول دیده شدند. جیجی حدید (Gigi Hadid) یک مول برای مجموعهی بهارهی ۲۰۱۷ استوارت وایتزمن (Stuart Weitzman) طراحی کرد. پست اینستاگرام بیانسه (Beyoncé) از خود که مولهای جیوانکی (Givenchy) به پا داشت، بیش از ۲ میلیون لایک دریافت کرد. لوفر پرینستاون (Princetown) گوچی (Gucci) نوعی مول است که هم مردان و هم زنان میپوشند. در ۲۰۱۵، نسخهای از این کفش با خزِ کانگورو آستر شد که موجی از اعتراضِ فعالانِ ضد خز برانگیخت. این کفشها بر صفحات شبکههای اجتماعیِ مشاهیر، از مارک جیکوبز (Marc Jacobs) تا لاندرا مدین (Leandra Medine) از من ریپلر (Man Repeller)، دیده شدند. در ۲۰۲۴، دوستدختر کریستیانو رونالدو (Cristiano Ronaldo)، جورجینا رودریگز (Georgina Rodriguez)، دو روند بزرگ کفش را در یک مول در جشنوارهی فیلم ونیز با هم ترکیب کرد.
تحلیل رزمد: میول، کفشی که بارها از خوابخانه به خیابان بازگشت
میول کفشی است بدون پشتبند یا بستِ پاشنه که میتواند پاشنهدار یا تخت باشد. ریشهی نامِ آن به واژهی فرانسوی برمیگردد که دستکم از سال ۱۵۵۶ برای دمپاییهای زنانهی پاشنهباز بهکار میرفت؛ اما ردِّ این نام را میتوان تا لاتینِ قرونوسطی و حتی واژهای مرتبط با رنگِ ماهیِ شانک دنبال کرد. همین پیوندِ ریشهشناختیِ پیچیده نشان میدهد که میول از همان ابتدا کفشی با بارِ فرهنگی و اجتماعی بوده، نه صرفاً یک طرحِ کاربردی.
از سدهی شانزدهم تا نوزدهم، میول عمدتاً کفشِ اتاقخواب و خلوت بود و با لباسِ راحتیِ خانه ست میشد. مردان و زنان هر دو در سدهی هجدهم آن را میپوشیدند و در فاصلهی ۱۷۲۰ تا ۱۷۹۰ محبوبترین دمپایی داخلِ خانه بود. این چرخهی محبوبیت بارها تکرار شد: کاهش در اوایلِ ۱۸۰۰، بازگشت در میانهی همان سده، افولِ دوباره، و بازگشتِ قدرتمند در اواخرِ قرنِ بیستم؛ بهطوریکه مجلهی اِل آن را کفشِ سالِ ۲۰۱۷ نامید.
تنوعِ جغرافیایی میول نیز قابلِ توجه است. نمونههای تاریخی از مصر، ایران، ترکیه و هند وجود دارد و هر منطقه مواد و تزئیناتِ خاصِ خود را داشته، از مواد و پارچههای ایرانی و ترکی گرفته تا چرم و پارچههای هندی. این گستردگی نشان میدهد میول پدیدهای جهانی است، نه صرفاً میراثِ مدِ غربی.
نکتههای کلیدی
- ریشهی نامِ میول به واژهی فرانسوی و از آنجا به لاتینِ قرونوسطی میرسد و با رنگِ ماهیِ شانکِ قرمز مرتبط است.
- میول از سدهی شانزدهم تا نوزدهم کفشِ داخلِ خانه بود و در فاصلهی ۱۷۲۰ تا ۱۷۹۰ به اوجِ محبوبیتِ خود رسید.
- پوشیدنِ میولِ قرمز توسطِ کُنتِس دُلون در کلیسا در ۱۶۹۴ نقطهی عطفی در محبوبیتِ این کفش دانسته شده است.
- فناوریِ اِسپرینگ-اُ-لیتر شرکتِ هربرت لواین در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ مشکلِ لیز خوردنِ میول هنگامِ پوشیدنِ جوراب را با یک نوارِ کشسانی حل کرد.
- مواد و تزئیناتِ میول با هر دهه تغییر کرد: از گلدوزیِ فلورانسی در سدهی هجدهم تا پر و پلاستیک در دههی ۱۹۵۰ و جواهرات در دههی ۱۹۸۰.
- نمونههای شرقیِ میول در مصر، ایران، ترکیه و هند با متریالهای بومی مانندِ مخمل، ابریشم و چرم ساخته میشدند.
- میول در فرهنگِ عامه حضورِ پررنگی داشته، از نقاشیِ اولمپیایِ مانه در ۱۸۶۳ تا حضور در آثارِ نمادینِ سینمایی و تلویزیونی.
این دانستهها به چه کارِ شما میآید؟
دانستنِ تاریخِ میول کمک میکند هنگامِ خرید، تفاوتِ میانِ یک طرحِ کلاسیکِ ریشهدار و یک مدلِ صرفاً ترندی را تشخیص دهید. برای مثال، اگر میدانید که میولِ پاشنهبلند سابقهای دستکم از سدهی هجدهم دارد و میولِ پُرتزئین با جواهر متعلق به دههی ۱۹۸۰ است، میتوانید سبکِ انتخابیتان را آگاهانهتر با بقیهی استایلتان هماهنگ کنید.
از آنجا که میول ذاتاً فاقدِ پشتبند است، پوشیدنِ راحتِ آن به تناسبِ اندازهی کفش اهمیتِ بیشتری نسبت به کفشهای معمولی دارد. فناوریِ اِسپرینگ-اُ-لیتر که در متن توضیح داده شده نمونهای تاریخی از تلاش برای حلِ همین مشکل است و نشان میدهد طراحانِ مختلف در طولِ تاریخ راهحلهای متفاوتی برای این چالشِ عملی پیدا کردهاند؛ چیزی که هنگامِ انتخابِ مدل میارزد به آن توجه کنید.
بیشتر بخوانید: دمپایی فلیپفلاپ: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد، بند کفش: تاریخچه، انواع و روشهای بستن
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمهی فارسیِ مقالهی «Mule (shoe)» از ویکیپدیای انگلیسی (نسخهی ترجمهشده) است که نویسندگانِ ویکیپدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کردهاند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر میشود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویسها، شمارهی ارجاعها، جعبههای اطلاعات و بخشهای پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکیمدیا کامنز؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل بهعنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب بهعنوان منبع ترجیحی در گوگل

تایید شده توسط دیجیکالا