دمپایی فلیپ‌فلاپ: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد

ترجمه رزمد «Flip-flops»

فلیپ‌فلاپ (Flip-flop) (یا تانگ (thong) در انگلیسی استرالیایی) نوعی کفش سبک شبیه صندل است که معمولاً به‌عنوان کفش غیررسمی پوشیده می‌شود. این کفش از یک تخت صاف تشکیل شده که با یک بند Y‌شکل به نام بند انگشتی به‌طور شل روی پا نگه داشته می‌شود؛ این بند از میان انگشت اول و دوم پا رد شده و دو سمت پا را دربر می‌گیرد. این سبک از کفش را مردمان فرهنگ‌های گوناگون در سراسر جهان پوشیده‌اند و ریشه‌ی آن به مصریان باستان در ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. در ایالات متحده، طرح فلیپ‌فلاپ مدرن احتمالاً از زوری (zōri) سنتی ژاپنی الهام گرفته است؛ چراکه سربازان پس از جنگ جهانی دوم آن را از ژاپن با خود آوردند.

فلیپ‌فلاپ از دهه‌ی ۱۹۶۰ به‌عنوان کفش تابستانه‌ی غیررسمی برای هر دو جنس جایگاه برجسته‌ای یافت.

ریشه‌شناسی و نام‌های دیگر

واژه‌ی فلیپ‌فلاپ از دهه‌ی ۱۹۶۰ در انگلیسی آمریکایی و بریتانیایی برای توصیف کفش‌های ارزان‌قیمتی به کار رفته که از یک کف صاف، معمولاً لاستیکی، و بندی با سه نقطه‌ی اتصال تشکیل شده‌اند: یک نقطه میان انگشت بزرگ و انگشت دوم، و دو نقطه‌ی دیگر که بند را به دو سمت پا متصل می‌کند. «فلیپ‌فلاپ» احتمالاً واژه‌ای آوانمادین است که از صدای این صندل‌ها هنگام راه رفتن برگرفته شده.

فلیپ‌فلاپ را در استرالیا تانگ (thong) (و گاه پلاگر (plugger)، با پیشوند سینگل یا داشبل بسته به ساختار) می‌نامند، در نیوزیلند جندال (jandal) (که در اصل نامی تجاری برگرفته از «Japanese sandals» یعنی صندل ژاپنی بوده)، و در آفریقای جنوبی و زیمبابوه اسلاپس (slops) یا پلاکیز (plakkies).

در فیلیپین، به آن‌ها تسینلاس (tsinelas) یا اسلیپرز (slippers) می‌گویند.

در هند، به آن‌ها چاپال (chappal) می‌گویند (که در اصل به دمپایی‌های چرمی اشاره داشت). گمان می‌رود این واژه از کلمه‌ی تلوگو چِپو (ceppu / చెప్పు)، برگرفته از پروتو-دراویدیِ *keruppu به معنای «صندل»، آمده باشد.

در برخی مناطق آمریکای لاتین، فلیپ‌فلاپ را چانکلا (chancla) می‌نامند. در سراسر جهان، این کفش‌ها با نام‌های گوناگون دیگری نیز شناخته می‌شوند، از جمله اسلیپرز (slippers) در باهاماس، هاوایی، جامائیکا و ترینیداد و توباگو.

فلیپ‌فلاپ در بسیاری از زبان‌های اسلاوی پیوند نزدیکی با ژاپن دارد. در اسلوونیایی یاپونکه (japonke) و در کرواتی یاپانکه (japanke) نامیده می‌شود؛ هر دو واژه همچنین به زنِ دارای ملیت ژاپنی نیز اطلاق می‌شوند. همین وضعیت در لهستانی، صربی و موارد مشابه دیگر نیز صدق می‌کند. در یونانی، به آن‌ها σαγιονάρες («سایوناره‌س» / sayonares) می‌گویند و صورت مفرد آن σαγιονάρα («سایونارا» / sayonara) است. اما این الگو برای همه‌ی این زبان‌ها صادق نیست. در روسی، واژه‌ی فلیپ‌فلاپ هیچ اشاره‌ای به ژاپن ندارد؛ بلکه ویتنامکی (vietnamki) است که به معنای واقعی کلمه «ویتنامی» است.

تاریخچه

صندل‌های بند انگشتی هزاران سال است که پوشیده می‌شوند؛ چنان‌که تصاویر آن‌ها در نگاره‌های دیواری مصر باستان از ۴٬۰۰۰ سال پیش از میلاد یافت شده است. یک جفت که در اروپا پیدا شده از برگ‌های پاپیروس ساخته شده و قدمتی حدود ۱٬۵۰۰ سال دارد. این نسخه‌های اولیه‌ی فلیپ‌فلاپ از مواد گوناگونی ساخته می‌شدند. صندل‌های مصر باستان از پاپیروس و برگ خرما بود. مردم ماسایی در آفریقا آن‌ها را از چرم خام می‌ساختند. در هند از چوب استفاده می‌شد. در چین و ژاپن از کاه برنج بهره می‌بردند. در آمریکای جنوبی از برگ‌های گیاه سیزال برای بافتن طناب صندل استفاده می‌شد، در حالی که بومیان مکزیک از گیاه یوکا استفاده می‌کردند.

یونانیان و رومیان باستان نیز نسخه‌هایی از فلیپ‌فلاپ می‌پوشیدند. در صندل‌های یونانی، بند انگشتی میان انگشت اول و دوم قرار می‌گرفت، در حالی که در صندل‌های رومی بند میان انگشت دوم و سوم بود. این‌ها با صندل‌های مردم بین‌النهرین تفاوت دارند که بند آن‌ها میان انگشت سوم و چهارم بود. در هند، صندلی مرتبط با دکمه‌ی انگشتی رایج بود که به جای بند، دکمه‌ی کوچکی میان انگشت اول و دوم داشت. این صندل‌ها پادوکا (Paduka) نامیده می‌شوند.

فلیپ‌فلاپ مدرن با بازگشت سربازان از جنگ جهانی دوم و آوردن زوری ژاپنی به ایالات متحده رواج یافت. در دهه‌ی ۱۹۵۰ و در دوران رونق پس از جنگ و پایان درگیری‌های جنگ کره، محبوبیت یافت. هنگامی که این صندل‌ها در فرهنگ عامه‌ی آمریکایی جذب شدند، دوباره طراحی شدند و با رنگ‌های شادی که بر طراحی دهه‌ی ۱۹۵۰ غالب بود ساخته شدند. به دلیل راحتی و سهولت استفاده به سرعت محبوب شدند و در فروشگاه‌های با مضمون ساحلی و به‌عنوان کفش تابستانی رواج یافتند. در دهه‌ی ۱۹۶۰، فلیپ‌فلاپ کاملاً با سبک زندگی ساحلی کالیفرنیا عجین شد. به همین دلیل، بیشتر به‌عنوان یک لوازم جانبی غیررسمی معرفی شد که معمولاً با شلوارک، لباس شنا یا پیراهن‌های تابستانی پوشیده می‌شد. با افزایش محبوبیت، برخی افراد شروع کردند به پوشیدن آن‌ها در مناسبت‌های رسمی‌تر یا شیک‌تر.

در سال ۱۹۶۲، شرکت آلپارگاتاس (Alpargatas S.A.) نسخه‌ای از فلیپ‌فلاپ را با نام هاوایاناس (Havaianas) در برزیل به بازار عرضه کرد. تا سال ۲۰۱۰، بیش از ۱۵۰ میلیون جفت هاوایاناس در هر سال تولید می‌شد. تا سال ۲۰۱۹، تولید به بیش از ۲۰۰ میلیون جفت در سال رسید. قیمت‌ها از زیر ۵ دلار برای مدل‌های ساده تا بیش از ۵۰ دلار برای مدل‌های مد روز لوکس متفاوت است.

فلیپ‌فلاپ به سرعت به‌عنوان کفش غیررسمی در میان جوانان محبوب شد. دختران اغلب فلیپ‌فلاپ‌های خود را با روکش‌های فلزی، آویزهای تزئینی، زنجیرها، مهره‌ها، سنگ‌های مصنوعی یا دیگر زیورآلات تزئین می‌کردند. فلیپ‌فلاپ‌های مدرن از چرم، جیر، پارچه یا مواد مصنوعی مانند پلاستیک در دسترس هستند. نسخه‌های پاشنه‌بلند و پلتفرم‌دار این صندل‌ها در دهه‌ی ۱۹۹۰ ظاهر شدند و در اواخر دهه‌ی ۲۰۱۰، نوع پاشنه‌کوتاه با نام کیت‌فلاپ (kit-flop) نیز پدید آمد.

در ایالات متحده، فلیپ‌فلاپ‌هایی با رنگ‌ها و نشان‌های دانشگاهی برای هواداران جهت پوشیدن در مسابقات بین‌دانشگاهی رایج شد. در سال ۲۰۱۱، باراک اوباما (Barack Obama) در حالی که در هاوایی، زادگاهش، تعطیلات می‌گذراند، اولین رئیس‌جمهور ایالات متحده شد که با پوشیدن فلیپ‌فلاپ عکس از او گرفته شد. دالایی‌لامای تبت نیز از پوشندگان مکرر فلیپ‌فلاپ است و با چندین رئیس‌جمهور ایالات متحده، از جمله جورج دبلیو. بوش (George W. Bush) و باراک اوباما، در حالی که این صندل‌ها را پوشیده بود دیدار کرده است.

با اینکه دستیابی به آمار دقیق فروش فلیپ‌فلاپ به دلیل تعداد زیاد فروشگاه‌ها و تولیدکنندگان دشوار است، شرکت فلیپ فلاپ شاپس (Flip Flop Shops) مستقر در آتلانتا ادعا کرد که این کفش‌ها در سال ۲۰۰۹ صنعتی به ارزش ۲۰ میلیارد دلار ایجاد کردند. افزون بر این، فروش فلیپ‌فلاپ برای اولین بار در سال ۲۰۰۶ از فروش کتانی پیشی گرفت. اگر این ارقام درست باشند، با توجه به قیمت پایین اکثر فلیپ‌فلاپ‌ها، این امر شایان توجه است.

طراحی و آداب

دمپایی مدرن طراحی ساده‌ای دارد و از یک تخت نازک و دو بند تشکیل شده است که به شکل Y از دو طرف پا تا فاصله‌ی میان انگشت شست و انگشت کناری آن امتداد می‌یابند. دمپایی‌ها از مواد بسیار متنوعی ساخته می‌شوند، همان‌گونه که صندل‌های باستانی بندی نیز چنین بودند. صندل‌های مدرن از مواد نوین‌تری مانند لاستیک، فوم، پلاستیک (از جمله PVC، EVA و TPE)، چرم، جیر و حتی پارچه ساخته می‌شوند. دمپایی‌های ساخته‌شده از پلی‌اورتان نگرانی‌های زیست‌محیطی برخی را برانگیخته‌اند؛ چرا که پلی‌اورتان رزینی از نوع ۷ است و به‌آسانی قابل دفع نیست و برای مدت بسیار طولانی در محل‌های دفن زباله باقی می‌ماند. در پاسخ به این نگرانی‌ها، برخی شرکت‌ها دمپایی‌های ساخته‌شده از لاستیک بازیافتی، مانند آنچه از تایرهای دوچرخه‌ی مستعمل به دست می‌آید، یا حتی کنف را به فروش رساندن آغاز کرده‌اند و برخی نیز برنامه‌ای برای بازیافت دمپایی‌های مستعمل ارائه می‌دهند.

به دلیل وجود بند میان انگشتان، دمپایی معمولاً با جوراب پوشیده نمی‌شود. با این حال، در هوای سردتر برخی افراد دمپایی را با جوراب انگشتی می‌پوشند یا جوراب‌های معمولی را به جلو می‌کشند و میان انگشتان جمع می‌کنند. ژاپنی‌ها معمولاً تابی (Tabi)، نوعی جوراب با یک شکاف برای بند دمپایی، را همراه با زوری (Zōri) می‌پوشند.

مشکلات بهداشتی

دمپایی برای پوشنده محافظت خفیفی در برابر خطرات موجود در زمین فراهم می‌کند، مانند سنگ‌های تیز، سطوح چوبی پر از خار، شن داغ ساحل، شیشه‌ی شکسته یا حتی قارچ‌ها و ویروس‌های زگیل‌ساز در رختکن‌ها یا سطوح استخرهای عمومی. با این حال، راه رفتن طولانی‌مدت با دمپایی می‌تواند به درد در کف پا، مچ پا و ساق پا یا التهاب تاندون منجر شود.

بندهای دمپایی ممکن است مشکلات اصطکاکی ایجاد کنند، مانند سایش هنگام راه رفتن که به تاول منجر می‌شود، و طراحی باز آن در قسمت انگشتان ممکن است موجب کوبیده شدن یا حتی شکستن انگشتان پا شود.

به افراد دارای کف پای صاف یا سایر مشکلات پا توصیه می‌شود کفش یا صندلی با پشتیبانی بهتر بپوشند.

انجمن پزشکی آمریکایی متخصصان پا (American Podiatric Medical Association) اکیداً توصیه می‌کند که افراد با دمپایی ورزش نکنند یا هیچ نوع کار در حیاط، با یا بدون ابزار برقی، از جمله چمن‌زنی، را با پوشیدن این کفش‌ها انجام ندهند. گزارش‌هایی از افرادی وجود دارد که با دمپایی دویده یا پریده‌اند و دچار پیچ‌خوردگی مچ پا، شکستگی و آسیب‌های شدید رباطی شده‌اند که نیاز به جراحی داشته است.

در مقایسه با دمپایی‌های معمولی، دمپایی‌های بندی ممکن است برای قوس کف پا مضر باشند.

از آنجا که این دمپایی‌ها تقریباً هیچ محافظتی در برابر آفتاب فراهم نمی‌کنند و روی بخشی از بدن قرار می‌گیرند که بیشتر در معرض آفتاب است و ضدآفتاب روی آن راحت‌تر شسته می‌شود، آفتاب‌سوختگی می‌تواند یک خطر برای پوشندگان دمپایی باشد.

در فرهنگ عامه

برای بسیاری از مردم آمریکای لاتین، لا چانکلا (La Chancla) در اسپانیایی یا اُ شینلو (O Chinelo) در پرتغالی (به معنای دمپایی)، که در دست گرفته یا پرتاب می‌شود، به عنوان ابزاری برای تنبیه بدنی توسط مادران شناخته شده است، مشابه استفاده از دمپایی برای همین منظور در اروپا. رفتار بد در ملاء عام ممکن است به کوبیده شدن دمپایی روی سر منجر شود. دمپایی ممکن است به سوی کودک بدرفتار نیز پرتاب شود. برای بسیاری از کودکان، حتی تهدید مادر به خم شدن و درآوردن دمپایی و نگه داشتن آن در دست بالا برافراشته برای اصلاح رفتارشان کافی است. شهرت این عمل به یک میم اینترنتی در میان مردم آمریکای لاتین و مهاجران لاتینی و هیسپانیک به ایالات متحده تبدیل شده است. در سال‌های اخیر، این عمل به طور فزاینده‌ای به عنوان خشونت جسمی محکوم شده است. یک مقاله با عنوان ‘The Meaning of Chancla: Flip Flops and Discipline’ درصدد پایان دادن به ‘فرهنگ چانکلا’ در تربیت کودکان است. اصطلاح ‘avaiana de pau’ (به انگلیسی: دمپایی چوبی، که به تخته‌ی چوبی تشبیه شده)، به یک میم محبوب در فرهنگ اینترنتی برزیل تبدیل شده و اغلب برای به تصویر کشیدن سناریوهای اغراق‌آمیز یا طنزآمیز از مادری که پسرش را سرزنش می‌کند به کار می‌رود. این اصطلاح از طریق ویدیوها و میم‌های ساخته‌شده توسط برادران پیولوگو (Piologo) در ۲۰۰۴ شهرت یافت که آن را برای اثر طنزآمیز به کار بردند.

در هند، چاپال (Chappal) سنتاً یک دمپایی چرمی است، اما این اصطلاح به دمپایی بندی نیز تعمیم یافته است. تنبیه بدنی توسط مادر اغلب با چاپال انجام می‌شد و کودک را روی باسن، دست‌ها یا سر و شانه‌ها می‌زدند. پرتاب چاپال به یک قرارداد تصویری ویدیویی تبدیل شد و ‘چاپال پرنده’ و ‘چاپال پرنده دریافت شد’ عبارتی شد که بزرگسالان با آن اذعان می‌کردند که از سوی والدین یا بزرگ‌ترهای خود توبیخ کلامی شده‌اند.

دمپایی در فیلیپین ‘تسینلاس’ (Tsinelas) نام دارد که از واژه‌ی اسپانیایی ‘چینلا’ (Chinela) (به معنای دمپایی) گرفته شده است و برای تأدیب کودکان به کار می‌رود، اما اشاره‌ای به پرتاب آن نمی‌شود. کودکان بازی تومبانگ پرسو (Tumbang Preso) را انجام می‌دهند که شامل سعی در انداختن یک قوطی با پرتاب دمپایی است.

هنگامی که تیم‌های آنجل سیتی اف‌سی (Angel City FC) و سن دیگو ویو اف‌سی (San Diego Wave FC) مستقر در لوس‌آنجلس در ۲۰۲۲ به لیگ ملی فوتبال زنان (National Women’s Soccer League) پیوستند، یکی از رهبران گروه هواداران آنجل سیتی، رقابت منطقه‌ای جدید را ‘لا چانکلاسیکو’ (La Chanclásico) نامید تا به میراث هیسپانیک این منطقه ادای احترام کند. نام این رقابت، واژه‌ی چانکلا را با کلاسیکو (Clásico) ترکیب می‌کند که در اسپانیایی برای توصیف بسیاری از رقابت‌های ورزشی به کار می‌رود. نام چانکلاسیکو به سرعت مورد استقبال هواداران هر دو تیم قرار گرفت و پیش از اولین بازی میان دو تیم، هوادار فوق‌الذکر آنجل سیتی یک جام رقابت ساخت که شامل یک دمپایی نصب‌شده روی پایه‌ی یک جام و پوشیده‌شده با رنگ اسپری طلایی بود. نام چانکلاسیکو به طور مؤثری از طریق یک توییت از سوی ستاره‌ی ویو و تیم ملی آمریکا، الکس مورگان (Alex Morgan)، رسمیت یافت.

در چارچوب جشن‌های Q150 در ۲۰۰۹ که به مناسبت ۱۵۰ سالگی ایالت کوئینزلند (Queensland) استرالیا برگزار شد، دولت کوئینزلند فهرستی از ۱۵۰ نماد فرهنگی کوئینزلند منتشر کرد که نمایانگر مردم، مکان‌ها، رویدادها و چیزهایی بود که در ۱۵۰ سال نخست کوئینزلند اهمیت داشتند. دمپایی‌های انگشتی (که در استرالیا با نام Thongs شناخته می‌شوند) در میان نمادهای Q150 قرار گرفتند.

دمپایی (که در نیوزیلند به نام جندل (Jandal) شناخته می‌شود) بخشی از فرهنگ کیوی‌آنا (Kiwiana) به شمار می‌رود.