بند کفش: تاریخچه، انواع و روشهای بستن
ترجمه رزمد «Shoelaces»
بندهای کفش، که در انگلیسی آمریکایی shoestrings و در انگلیسی بریتانیایی bootlaces نیز نامیده میشوند، سامانهای رایج برای بستن کفش، چکمه و سایر پوششهای پا هستند. بندهای کفش معمولاً از یک جفت رشته یا نخ تشکیل میشوند، یکی برای هر کفش، که هر دو انتهای آنها با بخشهای سختی به نام آگلت (aglet) پوشانده شده است. هر بند کفش معمولاً از میان رشتهای از سوراخها، حلقهها، لوپها یا قلابهای دو طرف کفش عبور میکند. شلکردن بند به کفش اجازه میدهد به اندازهی کافی باز شود تا پا را بتوان داخل کرد یا خارج نمود. سفتکردن بند و بستن انتهای آن، پا را بهطور محکم درون کفش نگه میدارد. بندها را میتوان به شکلهای مختلف بست که رایجترین آنها یک پاپیون ساده است.
ساختار بند کفش
بندهای کفش سنتی از چرم، پنبه، کنف، شاهدانه یا مواد دیگری که در تولید طناب به کار میروند ساخته میشدند. بندهای کفش مدرن اغلب دارای الیاف مصنوعی گوناگونی هستند که بهطور کلی لغزندهتر بوده و در نتیجه نسبت به بندهای ساختهشده از الیاف سنتی بیشتر در معرض باز شدن قرار دارند. از سوی دیگر، بندهای کفش مصنوعی صاف معمولاً ظاهری کمتر زبر دارند، کمتر در اثر اصطکاک فرسوده میشوند و کمتر در معرض پوسیدگی ناشی از رطوبت هستند. بندهای کفش را میتوان، چه در کارخانه و چه با محصولات پس از فروش، پوشش داد تا اصطکاک افزایش یابد و بسته ماندن آنها تضمین شود. الیاف تخصصی مانند نومکس (nomex) مقاوم در برابر شعله در چکمههای ایمنی آتشنشانان به کار میرود.
بخش سختِ هر انتهای بند کفش که هم از واشدن نخ جلوگیری میکند و هم نگهداشتن بند و عبور دادن آن از میان سوراخها را آسانتر میسازد، آگلت (aglet) نام دارد که بهصورت aiglet نیز نوشته میشود.
بندهای کفش با مقطع عرضی تخت بهطور کلی راحتتر نگه داشته میشوند و به دلیل سطح تماس بیشتر برای اصطکاک، محکمتر بسته میمانند؛ این در مقایسه با بندهایی با مقطع عرضی گرد صادق است. بندهای تخت بسیار پهن را اغلب ‘fat laces’ مینامند. بندهای چرمی با مقطع عرضی مربعی که روی کفشهای قایقی بسیار رایج هستند، بهطور معروفی مستعد باز شدن میباشند.
کشسان
انواع مختلفی از بندهای کفش کشسان نیز وجود دارند. بندهای کشسان هم بستن کفش را راحتتر میکنند و هم امکان پوشیدن و درآوردن کفش را بدون نیاز به بستن یا باز کردن بند فراهم میآورند؛ این ویژگی آنها را به انتخابی محبوب برای کودکان، سالمندان و ورزشکاران تبدیل کرده است.
بندهای ‘کشسان’ سنتی ظاهری کاملاً مشابه بندهای معمولی دارند و میتوان آنها را بهراحتی مانند بندهای عادی بست و باز کرد. ممکن است با یک گیرهی دائمی نیز عرضه شوند تا بتوان آنها را بهصورت نامرئی محکم کرد. بندهای ‘گرهی’ دارای یک سری بخشهای ‘برجسته’ هستند که حرکت از میان سوراخها را محدود میکنند. از این بندها میتوان برای تنظیم کشش در سراسر ناحیهی بند استفاده کرد. این بندها را میتوان بست یا انتهای آنها را آزاد رها کرد. بندهای ‘مارپیچی’ مانند یک مارپیچ کشسانِ محکم هستند که میتوان بدون نیاز به گره، بهسادگی آنها را سفت کرد.
سامانههای قفلکنندهی بند
سامانههای مختلفی برای جلوگیری از شل شدن بندها توسعه یافتهاند که اغلب برای تمرین و رقابتهای ورزشی کاربرد دارند؛ چرا که شل یا باز شدن بندها در این موارد میتواند خطرساز باشد. این مکانیزمها شامل دستگاههای بستن یا قفلکردن، بندهای کشسان، یا گرههای قابل انبساط درون بند میشوند.
بستن بند کفش

«Red shoelace» — تصویر: Fabmania — CC BY-SA 4.0 — ویکیمدیا کامنز
هنگامی که بند کفش با یک گره محکم میشود، بند چروک میخورد یا فشرده میشود. این اساساً همان چیزی است که از باز شدن بند جلوگیری میکند. در واقع، بند درون گره باریکتر از انتهای آزاد آن است و انتهای آزاد نمیتواند به خودی خود باریکتر شود و از درون گره بگذرد. بهطور کلی، یک بند لولهای تخت راحتتر از یک بند گرد با هسته بسته میماند؛ چراکه بند تخت میتواند بیشتر درون گره فشرده شود. با این حال، اغلب بندها، بهویژه بندهای چکمه، گرد هستند و هستهای از نخ پنبه دارند. برای اینکه این بندها بهخوبی بسته بمانند، هستهی داخلی بند باید نرم و فشردشدنی باشد. یک عامل ثانوی برای باز شدن بندها، لیز خوردن خود گره است که ناشی از کمبود اصطکاک است. بندهای پنبهای سطحی زبر دارند و در مقایسه با پلیاستر (رایجترین نخ مورد استفاده در بندهای کفش) گره مطمئنتری میزنند. علاوه بر این، یک بند میتواند صاف یا دارای سطحی زبر باشد که این نیز بر عملکرد تأثیر میگذارد. فرآیندهای پرداختکاری از جمله مومزدن و عملیات سیلیکونی وجود دارند که اصطکاک را افزایش داده و از لیز خوردن گره جلوگیری میکنند. اینها از عوامل مهم طراحی در تولید بندهای کفش کوهنوردی هستند.
پاپیون رایج
بندهای کفش معمولاً با یک گره پاپیون ساده در بالای کفش بسته میشوند. این کار علاوه بر محکم کردن کفش، طول بند آزاد باقیمانده پس از سفتکردن را نیز جمع میکند. پاپیون رایج از دو نیمگره تشکیل میشود که یکی روی دیگری بسته میشود و نیمگره دوم به شکل حلقه میآید تا باز کردن سریع آن ممکن باشد. در صورت نیاز، میتوان گره را با کشیدن یک یا هر دو انتهای آزاد بهراحتی شل کرد.
هنگام بستن نیمگرهها، یک نیمگرهی راست-روی-چپ به دنبال یک نیمگرهی چپ-روی-راست (یا بالعکس) یک گرهی مربعی یا ریفی تشکیل میدهد که برای بستن بند کفش گرهی نسبتاً مؤثری است. اما بستن دو نیمگرهی متوالی راست-روی-چپ (یا دو نیمگرهی متوالی چپروی-راست) گرهی مشهور به ‘مادربزرگی’ را میسازد که بسیار کمدوامتر است. اکثر کسانی که از این گره استفاده میکنند خواهند دید که بهطور مکرر مجبور به بستن دوبارهی بند کفش خود میشوند.
اگر حلقهها در سراسر کفش (از چپ به راست) قرار گیرند، گره احتمالاً از نوع مربعی است. اگر در امتداد کفش (از پاشنه تا پنجه) قرار گیرند، گره احتمالاً از نوع مادربزرگی است.
سایر گرههای محکمتر
چندین جایگزین ایمنتر برای گره پاپیونی معمول بند کفش وجود دارد که با نامهایی چون گره بند کفش لاکپشت فیروزهای (Turquoise Turtle Shoelace Knot) یا گره کفاش (Shoemaker’s Knot)، گره پاپیونی بهتر (Better Bow Shoelace Knot)، گره بند کفش جراح (Surgeon’s Shoelace Knot)، و گره ایمن بند کفش یان (Ian’s Secure Shoelace Knot) یا گره لغزشی دوتایی شناخته میشوند. یکی از این گرهها در ۱۹۹۹ با عنوان «سامانهی بستن بند کفش» به ثبت اختراع رسیده است. همهی اینها تغییرحالتهایی از یک مفهوم واحدند: حلقه زدن بخش بالایی گره دو بار به جای یک بار، که نتیجهاش پاپیونی تقریباً همشکل با نوع معمول است، با این تفاوت که بندها دو بار دور قسمت میانی پیچیده میشوند. این پیچش دوگانه بندها را محکمتر نگه میدارد و در عین حال با کشیدن (کمی محکمتر) سر آزاد بند یا بندها باز میشود. شاید سادهترین، تمیز و نسبتاً مؤثرترین روش این باشد که پس از بستن پاپیون معمول، یک نیمگره با یکی از سرهای آزاد دور نیمپاپیون مجاورش، نزدیک به گره اصلی، زده شود؛ برای باز کردن آن، سر آزاد دیگر (که گره نخورده) کشیده میشود.
طول
طول مناسب بند کفش، برای جور کردن آن با کفش، بسته به نوع روش بند زدن و همچنین نوع بند متفاوت است. با این حال، به عنوان یک راهنمای تقریبی میتوان از جدول زیر استفاده کرد.
| تعداد سوراخها | طول (سانتیمتر) |
|---|---|
| ۲ | ۴۵ |
| ۳ | ۶۵ |
| ۴ | ۷۵–۸۵ |
| ۵ | ۸۵–۹۰ |
| ۶ | ۱۰۰ |
| ۷ | ۱۱۰ |
| ۸ | ۱۲۰ |
| ۹ | — |
| ۱۰ | ۱۳۰ |
| ۱۱ | — |
| ۱۲ | ۱۵۰ |
| ۱۳ | — |
| ۱۴ | ۱۸۰ |
| ۱۵ | — |
| ۱۶ | ۲۰۰ |
بند زدن کفش
بند زدن کفش فرایندی است که طی آن بندهای کفش از میان سوراخها، حلقهها، لوپها یا قلابها عبور داده میشوند تا دو لبهی کفش با روشهای رایج بند زدن به هم متصل شوند. در واقع، برای بند زدن یک کفش با شش جفت سوراخ، نزدیک به دو تریلیون روش وجود دارد.
روشهای رایج بند زدن
بند زدن مستقیم (Straight-bar lacing)
بند زدن مستقیم از نما به صورت افقی و موازی دیده میشود. کفشهای رسمی معمولاً برای حفظ ظاهر تمیز و مرتب خود نیازمند بند زدن مستقیماند. این موضوع بهویژه در مورد کفشهای مجلسی با سیستم بند بسته مانند آکسفوردها (Oxfords) صادق است، زیرا تقاطعهای مرکزی بند در روش بند زدن ضربدری مانع از کنار هم قرار گرفتن لبههای کفش در وسط میشود.
بندکشی ضربدری

«A classic Black pair of Converse All Stars resting on the Black & White Ed. Shoebox (1998-2002)» — تصویر: Hadley1978 at English Wikipedia — مالکیتِ عمومی — ویکیمدیا کامنز
رایجترین روش بندکشی، که بندکشی ضربدری نام دارد، یکی از محکمترین و کارآمدترین روشها نیز هست. با این حال، این روش بیشتر برای کفشهای غیررسمی مانند کتانیها و بوتها به کار میرود. کفشهای دربی (Derby) را میتوان هم به شیوهی بندکشی مستقیم و هم به شیوهی ضربدری بست.
بندکشی تارعنکبوتی
بندکشی تارعنکبوتی برای کفشهایی مانند بوتهای جامپ (Jump boots) توسط چتربازها بهعنوان روشی برای حمایت بیشتر از مچ پا به کار رفته است.
سایر روشهای بندکشی
روشهای بسیاری برای بندکشی کفش با مزایای کارکردی خاص توسعه یافتهاند؛ از جمله سرعت بیشتر یا سهولت در سفت یا شل کردن، محکمتر بستن، راحتی بیشتر، مصرف بیشتر یا کمتر بند، تنظیم اندازه، جلوگیری از لیز خوردن، و تناسب با انواع خاصی از کفش. یکی از این روشها که در سال ۲۰۰۳ با عنوان ‘فرایند بندکشی کفش دو مارپیچی’ (Double helix shoe lacing process) ثبت اختراع شد، به الگوی دو مارپیچ اجرا میشود و در نتیجه اصطکاک کمتری ایجاد میکند و سفت و شل کردن را سریعتر و آسانتر مینماید. روش دیگری به نام ‘رینلرز اینستنت لیس آپ’ (Rinlers Instant Lace Up) از لوازم جانبی اضافی برای سفت و شل کردن فوری استفاده میکند.
روشهای بسیار دیگری صرفاً به دلایل زیباییشناختی توسعه یافتهاند که اغلب به قیمت از دست رفتن کارایی تمام میشود. یکی از محبوبترین روشهای تزئینی، بندکشی شطرنجی، سفت یا شل کردن را بدون خراب شدن الگو بسیار دشوار میکند. کفشهایی با بندکشی شطرنجی معمولاً بهصورت ‘کفشهای راحتی بدون بند’ با آنها رفتار میشود.
تاریخچه
تعیین تاریخچهی دقیق بند کفش به همان اندازهی تعیین تاریخچهی خودِ کفش دشوار است. مدارک باستانشناختی از پاپوش نادر است، چرا که کفشها معمولاً از موادی ساخته میشدند که بهسرعت فاسد میشدند. کفش ارمنی آرنی-۱ (Areni) که قدمت آن به حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد میرسد، یک کفش سادهی چرمی است که ‘بندهای کفش’ چرمی از میان ‘چشمههای’ شکافدار بریدهشده در چرم عبور میکنند. کفشهای پیچیدهتری که اوتزی مرد یخی (Ötzi the Iceman)، که حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد میزیست، میپوشید، با ‘بندهای کفش’ ساختهشده از نخ پوست درخت زیتون وحشی بسته میشدند. بیشتر اشکال کالسئوس (calceus) روم باستان، که مخصوص طبقهی اشراف بود، با تسمههای پهن که از قلابها یا چشمههایی در جلوی کفش عبور میکردند بسته و سپس به شکلی تزئینی گره زده میشدند.
در مورد بند کفش به معنای امروزی آن، موزهی لندن (Museum of London) نمونههایی از کفشهای قرون وسطایی مربوط به قرن دوازدهم میلادی را مستند کرده است که بهوضوح نشان میدهند بند از میان رشتهای از قلابها یا چشمهها در جلو یا کنار کفش عبور کرده و بهجای آویزان ماندن، بهصورت گره بسته شده است. جالب آنکه قانون فرقهی شوالیههای معبد (Knights Templar) استفاده از بند کفش را بهعنوان تجملی که ‘مکروه و مشرکانه’ بود ممنوع میکرد.
معرفی آگلتها (aglets)، یعنی نوکهای سختِ فلزی یا از جنس دیگر، به هر انتهای بند کفش برای جلوگیری از پنبهای شدن، توسط هاروی کندی (Harvey Kennedy) در سال ۱۷۹۰ در بریتانیا ثبت اختراع شد و رواج یافت.
افسانهها
یک افسانهی رایج میگوید که سربازان گورخا (Gurkha)، که برای بریتانیا میجنگیدند، روی زمین میخزیدند و بندهای کفشِ سربازانی را که با آنها روبهرو میشدند لمس میکردند. سربازان بریتانیایی از بندکشی مستقیم یا میلهای استفاده میکردند، در حالی که نیروهای ژاپنی الگوی ضربدری به کار میبردند. بنابراین بندهای ضربدری میتوانستند مرز میان زندگی و مرگ باشند. بدین ترتیب اهمیت بندکشی صحیح برای سربازان بریتانیایی تأکید میشد. صرفنظر از صحت یا کذب این داستان، روایتی وجود دارد مبنی بر اینکه سربازان گورخا در تاریکی بوتها و بندهای کفشِ سربازانی را که با آنها روبهرو میشدند بررسی میکردند تا دوست را از دشمن تشخیص دهند.
کد بندکشی سیا
سازمان سیا (CIA) از انواع روشهای بندکشی بهعنوان شکلی از ارتباط با دیگر مأموران استفاده میکرد.
لوازم جانبی بند کفش
لوازم جانبی بند کفش بسیار متنوع هستند. قلابهایی وجود دارند که به سفت بستن بند کفش کمک میکنند و برای کفشهای اسکیت که بستن محکم در آنها اهمیت دارد بسیار مفیدند. روکشهای بند کفش از بندها محافظت میکنند، بهویژه در کشتی. آویزهای بند کفش جنبهی تزئینی دارند، همانطور که بندهای رنگی نیز چنیناند. برخی بندها با رنگهای گرانبها رنگ میشوند و برخی دیگر با رنگهای ‘شخصیتر’ با ماژیک دائمی رنگ میشوند. برخی آییننامههای پوشش (بهویژه در دبیرستانها) استفاده از بندهای رنگی و آویزها را بهصراحت منع میکنند. قفلهای بند، بندها را در کنار هم نگه میدارند و نیاز به گره زدن را از بین میبرند. برچسبهای بند کفش نیز وجود دارند که گاهی دوبره (deubré) نامیده میشوند و دارای دو سوراخ یا شکاف هستند که بند کفش از میان آنها عبور میکند. این برچسبها روی بخشی از بند کفش که نزدیک به انگشتان پا قرار دارد، به عبارت دیگر آخرین بند، پوشیده میشوند تا تصویر یا نوشتهی روی برچسب دیده شود (همانطور که در عکس کنار قابل مشاهده است).
بستنهای مغناطیسی کفش نوعی وسیلهی کمکی پوشاک انطباقی هستند که میتوان آنها را به کفش بست و بدون آنکه پوشنده نیازی به باز یا بستن بند داشته باشد، کفش را سفت یا شل کرد.
تصاویر بند کفش

«Shoelace skulls» — تصویر: Thespian — مالکیتِ عمومی — ویکیمدیا کامنز
تحلیل رزمد: بند کفش، از ابزاری ساده تا عنصری با هویت در پوشاک
بند کفش در نگاه اول سادهترین بخش کفش به نظر میرسد، اما این مقاله نشان میدهد که پشت همین ابزار کوچک، لایههایی از تاریخ، مهندسی و حتی فرهنگ نهفته است. قدیمیترین نمونههای مستند به کفش چرمی آرنی-۱ با قدمت حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد و انسان یخی اوتزی در حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد میرسد؛ و در قرون وسطا، اسناد موزهی لندن نشان میدهد بند کفش به شکل امروزیاش از همان سدهی دوازدهم میلادی رایج بوده است.
جنس بند کفش مستقیماً روی عملکرد آن اثر میگذارد. بندهای سنتی از چرم، پنبه، کنف یا کتان ساخته میشدند و سطح زبر آنها گره را پایدارتر نگه میداشت. بندهای مصنوعی امروزی صافتر، مقاومتر در برابر رطوبت و با ظاهر تمیزترند، اما راحتتر باز میشوند. در کفشهای ایمنی آتشنشانان حتی از الیاف نومکس با مقاومت در برابر شعله استفاده میشود. مقطع عرضی بند هم اهمیت دارد: بندهای پهن و تخت گره محکمتری میزنند، در حالی که بندهای چرمی با مقطع مربعی که روی کفشهای قایقی رایجاند، به طرز قابل توجهی باز میشوند.
روش بستن بند نیز صرفاً یک ترجیح شخصی نیست. بستن مستقیم (استریت-بار) برای کفشهای رسمی مانند آکسفورد توصیه میشود تا ظاهر تمیز حفظ شود، در حالی که بستن ضربدری رایجترین و یکی از محکمترین روشهاست و بیشتر برای کفشهای کژوال و بوت به کار میرود. در کنار اینها، روشهای تزئینی مانند چکبورد وجود دارند که کارایی را فدای ظاهر میکنند.
نکتههای کلیدی
- قدیمیترین بند کفش مستند به کفش آرنی-۱ با قدمت حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد تعلق دارد.
- آگلت (سرپوش سفت انتهای بند) در سال ۱۷۹۰ توسط هاروی کندی در بریتانیا ثبت اختراع و رایج شد.
- بندهای پنبهای به دلیل سطح زبر، گره قابل اعتمادتری نسبت به بندهای پلیاستری ایجاد میکنند.
- گره مربعی (ریف نات) برای بستن بند کفش مؤثرتر از گره مادربزرگی است؛ جهت حلقهها نشان میدهد کدام نوع بسته شده.
- برای کفشی با شش جفت چشمک، تقریباً دو تریلیون روش مختلف برای رد کردن بند وجود دارد.
- بندهای کشسان برای کودکان، سالمندان و ورزشکاران طراحی شدهاند تا پوشیدن و درآوردن کفش بدون باز کردن گره ممکن شود.
- CIA از نوع بستن بند کفش به عنوان روشی برای انتقال پیام به سایر مأموران استفاده میکرده است.
این دانستهها به چه کارتان میآید؟
دانستن تفاوت جنس بند کفش به شما کمک میکند انتخاب آگاهانهتری داشته باشید: اگر گره بندتان مدام باز میشود، احتمالاً جنس مصنوعی و صاف بند مشکلساز است؛ یک بند پنبهای یا واکسخورده میتواند این مشکل را برطرف کند. همچنین طول بند به تعداد چشمکهای کفش وابسته است و جدول ارائهشده در مقاله میتواند راهنمای خرید بند جایگزین باشد.
از نظر استایل، شکل بستن بند بخشی از زبان بصری کفش است: بستن مستقیم ظاهر کفشهای رسمی را حفظ میکند، در حالی که بستنهای تزئینی مانند چکبورد کفش را به یک کفش اسلیپآن عملی تبدیل میکند. اگر گرههای محکمتری میخواهید، گرههای جایگزین معرفیشده در مقاله، مانند Ian’s Secure Knot که در سال ۱۹۹۹ ثبت اختراع شد، با دو دور پیچیدن در وسط گره، استحکام بیشتری ایجاد میکنند و همچنان با کشیدن باز میشوند.
بیشتر بخوانید: جوراب: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد، دمپایی فلیپفلاپ: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمهی فارسیِ مقالهی «Shoelaces» از ویکیپدیای انگلیسی (نسخهی ترجمهشده) است که نویسندگانِ ویکیپدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کردهاند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر میشود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویسها، شمارهی ارجاعها، جعبههای اطلاعات و بخشهای پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکیمدیا کامنز؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل بهعنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب بهعنوان منبع ترجیحی در گوگل

تایید شده توسط دیجیکالا