پارچه کوردوروی: مخمل دنده‌ای که مد را پوشاند
ترجمه‌ی رزمد «Corduroy»
کوردوروی (Corduroy) یک پارچه با بافت برجسته‌ی مشخص به نام «کُرد» یا «وِیل» است. کوردوروی مدرن بیشتر از رشته‌های کُرد تافته شده تشکیل می‌شود که گاهی میان آن‌ها یک شیار (تا بافت پایه برهنه است) دیده می‌شود. هم مخمل و هم کوردوروی از پارچه‌ی فاستیان (fustian) مشتق شده‌اند. کوردوروی به گونه‌ای است که انگار از چندین رشته‌ی موازی کنار هم ساخته شده است.
ریشه‌شناسی
یک ریشه‌شناسی رایج اما احتمالاً نادرست این است که واژه‌ی «کوردوروی» از عبارت فرانسوی corde du roi یا «طناب شاه» گرفته شده است. ریشه‌شناسی واقعی آن شناخته نشده است.
انواع
کوردوروی با بافتن مجموعه‌های اضافی از الیاف به درون پارچه‌ی پایه ساخته می‌شود تا برجستگی‌های عمودی‌ای موسوم به وِیل (wale) شکل بگیرند. وِیل‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شوند که هنگامی که به صورت خاب بریده می‌شوند، خطوط واضحی دیده شود.
کوردوروی پارچه‌ای بادوام محسوب می‌شود و در دوخت شلوار، کت و پیراهن به کار می‌رود. عرض وِیل‌ها در سبک‌های مختلف پارچه متفاوت است و با شمارش وِیل — تعداد وِیل در هر اینچ — مشخص می‌شود. وِیل ستونی از حلقه‌هایی است که در طول پارچه امتداد دارد و با تار پارچه‌های بافته شده مطابقت دارد. هر چه عدد کمتر باشد، عرض وِیل‌ها بیشتر است (برای مثال، ۴ وِیلی بسیار ضخیم‌تر از ۱۱ وِیلی است). تعداد وِیل در اینچ می‌تواند از ۱٫۵ تا ۲۱ متغیر باشد، هرچند استاندارد سنتی معمولاً میان ۱۰ تا ۱۲ است. وِیل پهن بیشتر در شلوار و روکش مبلمان (عمدتاً کاناپه) استفاده می‌شود؛ پارچه‌های با وِیل متوسط، باریک و ظریف معمولاً در پوشاکی که بالاتر از کمر پوشیده می‌شود یافت می‌شوند.
انواع اصلی کوردوروی عبارت‌اند از:
- وِیل استاندارد، با ۱۱ وِیل در اینچ، در رنگ‌های متنوع موجود است
- پین‌کُرد (Pincord) (که پین‌وِیل یا نیدل‌کُرد هم نامیده می‌شود)، ظریف‌ترین نوع کُرد، با شمارشی در بالاترین حد طیف (بالای ۱۶)
- کوردوروی رنگ‌آمیزی‌شده یا چاپ‌شده با رنگ‌دانه، که در آن پارچه با رنگ‌دانه رنگ‌آمیزی یا چاپ می‌شود. رنگ‌دانه به سطح پارچه زده می‌شود؛ سپس لباس برش خورده و دوخته می‌شود. هنگامی که در مرحله‌ی نهایی تولید شسته می‌شود، رنگ‌دانه به شکلی نامنظم پاک می‌شود و ظاهری کهنه‌وار ایجاد می‌کند. به دلیل این تغییرات ظریف رنگ، هیچ دو لباسی از کوردوروی رنگ‌دانه‌ای دقیقاً مشابه نیستند و رنگ آن‌ها با هر بار شستشو ملایم‌تر می‌شود.
«Corderoys-1756» — تصویر: پدیدآورنده‌ی نامشخص — مالکیتِ عمومی — ویکی‌مدیا کامنز
کوردوروی به طور سنتی در ساخت پوشاک روستایی بریتانیایی استفاده می‌شود، هرچند ریشه‌ی آن در پوشاک ساکنان شهری مناطق صنعتی است. گرچه این پارچه مدت‌هاست وجود داشته و از قرن هجدهم در اروپا به کار رفته، تنها در قرن بیستم بود که جهانی شد و به‌ویژه در دهه‌ی ۱۹۷۰ محبوبیت آن به‌طور چشمگیری افزایش یافت.
نام‌های دیگر
نام‌های دیگری نیز برای کوردوروی به کار می‌روند. نام‌های جایگزین عبارت‌اند از: مخمل کُرددار (corded velveteen)، کُرد فیلی (elephant cord) (نسخه‌ی با راه‌های ضخیم)، پین‌کُرد (pin cord)، پارچه‌ی منچستر (Manchester cloth) و کُردز (cords).
در اروپای قاره‌ای، کوردوروی به نام‌های ‘cord’، ‘rib cord’ یا ‘rib velvet’ شناخته می‌شود. در بخش‌هایی از زبان‌های اروپای مرکزی و شمالی، این پارچه به سادگی «منچستر» نامیده می‌شد که همچنان نام رایج آن در زبان چکی (manšestr) و سوئدی (manchester) است. نباید آن را با معنای این واژه در انگلیسی استرالیایی و نیوزیلندی اشتباه گرفت، که در آنجا به روتختی اشاره دارد. در پرتغالی، این پارچه با نوع کاملاً متفاوتی از پارچه به نام بامبازین (bombazine) مرتبط دانسته می‌شود و به همان نام (bombazina) خوانده می‌شود. در یونانی به κοτλέ (کوتله) معروف است. در فارسی، به آن مخمل کبریتی یا صرفاً کبریتی گفته می‌شود، چرا که عرض هر رشته شبیه به عرض یک چوب کبریت است. در فرانسوی، نام آن velours côtelé («مخمل دنده‌دار») است.
تحلیل رزمد: کوردوروی؛ پارچه‌ای با هویت چندگانه
کوردوروی پارچه‌ای است با بافتی برجسته از دنده‌های موازی (ویل) که از پارچه‌ی فوستین مشترک با مخمل ریشه گرفته است. ویژگی اصلی آن همین دنده‌های عمودی است که با بافتن الیاف اضافی در پارچه‌ی پایه شکل می‌گیرند و بسته به تعداد ویل در هر اینچ، انواع مختلفی از ضخیم تا بسیار ظریف دارد. این تنوع ساختاری مستقیماً بر کاربرد آن اثر می‌گذارد: ویل‌های پهن بیشتر در شلوار و روکش مبل به کار می‌روند، در حالی که انواع ظریف‌تر برای پوشاک بالاتنه مناسب‌ترند.
کوردوروی از قرن هجدهم در اروپا حضور داشته و اگرچه ریشه‌اش در پوشاک کارگران شهری است، به‌مرور نماد پوشاک روستایی بریتانیا شد. اوج محبوبیت جهانی آن در دهه‌ی ۱۹۷۰ رقم خورد. نام این پارچه نیز به اندازه‌ی خود آن جالب است: ریشه‌شناسی دقیق واژه‌ی کوردوروی به‌درستی شناخته نشده است؛ با این حال از ‘کوردوروی’ انگلیسی تا ‘منچستر’ در چک و سوئدی، ‘مخمل کبریتی’ در فارسی و ‘مخمل دنده‌دار’ در فرانسه، هر زبانی برداشت خود را از آن ثبت کرده است.
یکی از انواع خاص این پارچه، کوردوروی رنگ‌شده با رنگ پیگمنت است که در مرحله‌ی شست‌وشوی تولید، رنگ را به‌شکلی نامنظم از دست می‌دهد و ظاهری ویینتیج و منحصربه‌فرد می‌سازد؛ به گونه‌ای که هیچ دو قطعه‌ای کاملاً یکسان نیستند و رنگشان با هر بار شستن ملایم‌تر می‌شود.
نکته‌های کلیدی
- کوردوروی از خانواده‌ی پارچه‌ی فوستین است و با مخمل ریشه‌ی مشترک دارد.
- دنده‌های عمودی (ویل) با بافتن الیاف اضافی ایجاد می‌شوند و تعداد آن‌ها در هر اینچ نوع پارچه را تعیین می‌کند.
- تعداد ویل از ۱.۵ تا ۲۱ در اینچ متغیر است؛ استاندارد سنتی بین ۱۰ تا ۱۲ ویل است.
- ویل پهن برای شلوار و مبلمان، ویل ظریف برای پوشاک بالاتنه کاربرد دارد.
- اوج محبوبیت جهانی کوردوروی در دهه‌ی ۱۹۷۰ بود.
- کوردوروی رنگ پیگمنت به دلیل شست‌وشوی نامنظم رنگ، هر قطعه را منحصربه‌فرد می‌کند.
- این پارچه در زبان‌های مختلف نام‌های متفاوتی دارد؛ در فارسی ‘مخمل کبریتی’ نامیده می‌شود.
این دانسته‌ها به چه کارتان می‌آید؟
اگر هنگام خرید پارچه یا لباس کوردوروی با اصطلاح ‘وال’ یا ‘ویل’ روبه‌رو شدید، بدانید که عدد پایین‌تر یعنی دنده‌های ضخیم‌تر و مناسب‌تر برای شلوار و مبلمان، و عدد بالاتر یعنی پارچه‌ای ظریف‌تر که برای پیراهن و لباس‌های بالاتنه بهتر عمل می‌کند. این تفکیک ساختاری به شما کمک می‌کند انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشید.
اگر با کوردوروی رنگ پیگمنت سروکار دارید، بدانید که تغییر رنگ تدریجی پس از شستن نه نقص، بلکه ویژگی طراحی‌شده‌ی آن است. همچنین آگاهی از نام‌های محلی این پارچه در بازارهای مختلف، از ‘منچستر’ تا ‘مخمل کبریتی’، می‌تواند هنگام خرید یا تحقیق درباره‌ی پارچه در منابع گوناگون به کارتان بیاید.
بیشتر بخوانید: پارچه توید: از تپه‌های اسکاتلند تا مد جهانی، پشم: الیافی که تاریخ پوشاک بشر را رقم زد
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمه‌ی فارسیِ مقاله‌ی «Corduroy» از ویکی‌پدیای انگلیسی (نسخه‌ی ترجمه‌شده) است که نویسندگانِ ویکی‌پدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کرده‌اند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر می‌شود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویس‌ها، شماره‌ی ارجاع‌ها، جعبه‌های اطلاعات و بخش‌های پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکی‌مدیا کامنز و Openverse؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل به‌عنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب به‌عنوان منبع ترجیحی در گوگل
تایید شده توسط دیجی‌کالا