پارچه توید: از تپه‌های اسکاتلند تا مد جهانی
توید پارچه‌ای پشمی، بادوام و مقاوم در برابر رطوبت است که معمولاً با بافت ساده، توییل یا هرینگ‌بون تولید می‌شود. این پارچه از پوشاک سنتی بریتانیا و ایرلند تا لباس‌های شکار، گلف و دوچرخه‌سواری کاربرد داشته و نامش از اشتباه خواندن واژه اسکاتلندی «توییل» پدید آمده است.
هریس توید، توید دونگال، توید ساکسونی و توید شوویو از انواع شناخته‌شده آن هستند. الگوهایی مانند هاندزتوث، گلن پلید، ویندوپین و هرینگ‌بون نیز در تاریخ مد و پوشاک جایگاه ویژه‌ای دارند؛ هریس توید تنها نوع دارای تعریف قانونی مشخص است.
ترجمه رزمد از مقاله‌ی «Tweed»
توید (Tweed) پارچه‌ای زبر و پشمی است با بافتی نرم، باز و منعطف که شبیه به شوویو (cheviot) یا هوم‌اسپان (homespun) است، اما تنگ‌تر بافته می‌شود. معمولاً با ساختار بافت ساده، توییل یا هرینگ‌بون بافته می‌شود. جلوه‌های رنگی در نخ را می‌توان با مخلوط‌کردن پشم رنگ‌شده پیش از ریسیدن به دست آورد.
تویدها رکنی اساسی از پوشاک سنتی اسکاتلندی، ایرلندی، ولزی و انگلیسی به شمار می‌روند و به‌دلیل مقاومت در برابر رطوبت و دوام بالا، برای پوشاک بیرونی غیررسمی بسیار مطلوب‌اند. تویدها برای تحمل آب‌وهوای سخت ساخته می‌شوند و معمولاً در فعالیت‌های فضای باز مانند تیراندازی و شکار پوشیده می‌شوند. در ایرلند، تولید توید اکنون بیشتر با شهرستان دونگال (County Donegal) شناخته می‌شود، اما در اصل سراسر کشور را در برمی‌گرفت. در اسکاتلند، تولید توید بیشتر با جزیره‌ی هریس (Isle of Harris) در هبریدز (Hebrides) شناخته می‌شود.
ریشه‌شناسی
نام اصلی این پارچه توییل (tweel) بود، واژه‌ای اسکاتلندی به معنای توییل، زیرا ماده به‌صورت توییل‌دار بافته می‌شد نه با الگوی ساده. روایت سنتی حکایت از آن دارد که این نام تقریباً به‌طور اتفاقی پدید آمد. حدود ۱۸۳۱، یک بازرگان لندنی به نام جیمز لاک (James Locke) نامه‌ای از شرکت هاویک (Hawick) به نام ویلیام واتسون اند سانز، دنجرفیلد میلز (Wm. Watson & Sons, Dangerfield Mills) درباره‌ی برخی ‘توییل‌ها’ دریافت کرد. بازرگان دست‌خط را اشتباه خواند و آن را نامی تجاری برگرفته از رودخانه‌ی توید (River Tweed) که از منطقه‌ی نساجی مرزهای اسکاتلند می‌گذرد، پنداشت. کالاها متعاقباً با نام توید تبلیغ شدند و این نام از آن زمان باقی مانده است.
سنت‌ها و فرهنگ
توید که به‌طور سنتی برای پوشاک روستایی طبقه‌ی مرفه مانند کت‌های شکار به کار می‌رفت، در میان طبقه‌ی متوسط دوره‌ی ادواردی که آن را با سرگرمی‌های اشرافی پیوند می‌زدند، رواج یافت. به‌دلیل دوام بالا، کت‌های نورفولک (Norfolk) توییدی و پلاس‌فورها (plus-fours) انتخاب محبوبی برای شکارچیان، دوچرخه‌سواران، گلف‌بازان و اتومبیل‌رانان اولیه بودند؛ از این‌رو کنت گراهام (Kenneth Grahame) آقای توود (Mr. Toad) را در کت‌وشلوار هریس توید (Harris Tweed) به تصویر کشید. الگوهای رایج شامل هاوندستوث (houndstooth) که با مد دهه‌ی ۱۹۶۰ شناخته می‌شود، وینداوپین (windowpane)، توید نگهبان شکارگاه که دانشگاهیان می‌پوشیدند، چهارخانه‌ی گلن پلید (Glen plaid check) که در اصل به سفارش ادوارد هفتم (Edward VII) طراحی شد، و هرینگ‌بون می‌شود.
در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰، اعضای خاندان‌های ریشه‌دار مالک زمین در بریتانیا و آمریکا شروع به پوشیدن تویدهای باکیفیت موروثی کردند که از پدربزرگ و مادربزرگشان به ارث رسیده بود و برخی از آن‌ها به پیش از جنگ جهانی دوم بازمی‌گشتند. در دوران معاصر، دوچرخه‌سواران ممکن است هنگام رکاب‌زدن با دوچرخه‌های کلاسیک در رویداد توید ران (Tweed Run) توید بپوشند. این رویه ریشه در خرده‌فرهنگ‌های یانگ فاگی (young fogey) و هیپستر بریتانیایی اواخر دهه‌ی ۲۰۰۰ و اوایل دهه‌ی ۲۰۱۰ دارد که پیروانشان هم به توید کلاسیک و هم به دوچرخه علاقه دارند.
سازهای موسیقی
برخی از پیانوهای ایستاده‌ی قدیمی دانِمان (Danemann) برای محافظت از مکانیزم داخلی دارای پوشش پارچه‌ای توید هستند. گاهی نی‌انبان اسکاتلندی (Scottish bagpipes) به‌جای پشم تارتان، با توید پوشانده می‌شد.
اصطلاح ‘توید’ برای توصیف روکش‌های کابل‌های ساز و آمپلیفایرهای گیتار قدیمی یا رترو به کار می‌رود، مانند فندر توید (Fender tweed) و فندر توید دیلاکس (Fender Tweed Deluxe). با وجود این اصطلاح، بسیاری از این روکش‌ها توید واقعی محسوب نمی‌شدند بلکه توییل پنبه‌ای بودند، زیرا طرح روکش موجب این شناسایی نادرست شده بود.
انواع توید
- هریس توید (Harris Tweed): توییدی دست‌بافت که در قانون هریس توید ۱۹۹۳ به‌عنوان پارچه‌ای تعریف شده که ‘توسط ساکنان جزیره در خانه‌هایشان در هبریدز خارجی (Outer Hebrides) دست‌بافت شده، در هبریدز خارجی تکمیل شده، و از پشم خالص بکر رنگ‌شده و ریسیده‌شده در هبریدز خارجی تهیه شده است’.
- توید دونگال (Donegal tweed): توییدی دست‌بافت که برای چندین قرن در شهرستان دونگال، ایرلند، با استفاده از پشم گوسفندان محلی و رنگ گرفته‌شده از گیاهان بومی مانند شاه‌توت‌های وحشی، اسپارک (gorse/whins) و خزه تولید می‌شده است. فراتر از دونگال، پارچه‌های پشمی سنتی و آمیخته‌های توید در شهرستان ویکلو (County Wicklow) در کارخانه‌ی آووکا (Avoca mill) از ۱۷۲۳ تولید شده‌اند و آن را یکی از قدیمی‌ترین کارخانه‌های فعال باقی‌مانده در ایرلند می‌کند.
- توید ابریشم (Silk tweed): پارچه‌ای ساخته‌شده از ابریشم خام با نقاط رنگی مشخصه‌ی توید پشمی.
- توید ساکسونی (Saxony tweed): منشأ آن ساکسونی (Saxony)، آلمان است. پارچه‌ای ساخته‌شده از پشم گوسفند مرینو (merino) که بسیار صاف و نرم است.
- توید شوویو (Cheviot tweed): توییدی ساخته‌شده از پشم گوسفندان شوویو (Cheviot) که در اصل از تپه‌های شوویو (Cheviot Hills) در مرزهای اسکاتلند و نورثامبرلند (Northumberland) بودند. به‌طور سنتی تنگ بافته می‌شود و بسیار بادوام و مقاوم شناخته می‌شود. با نگهبانان شکارگاه، شکار و توید خاردوزی (thornproof tweed) شناخته می‌شود.
گالری
«Harris-Tweed 1» — تصویر: http://commons.wikimedia.org/wiki/User:Ryj (originally uploaded by de:User:Momo — CC BY-SA 3.0 — ویکی‌مدیا کامنز
«Glen plaid» — تصویر: Kaushik Gopal — CC BY 2.0 — ویکی‌مدیا کامنز
«Herringbone» — تصویر: Kaushik Gopal — CC BY 2.0 — ویکی‌مدیا کامنز
«Hundtandsrutor» — تصویر: The original uploader was Overengen at Swedish Wikipedia. — CC BY-SA 3.0 — ویکی‌مدیا کامنز
تحلیل رزمد: توید، پارچه‌ای که از اشتباه خواندن یک نامه متولد شد
توید پارچه‌ای پشمی با بافت زبر اما انعطاف‌پذیر است که در بافت‌های ساده، توئیل یا هرینگ‌بون تولید می‌شود. ریشه‌ی نامش به یک سوءتفاهم جالب برمی‌گردد: حدود سال ۱۸۳۱ یک تاجر لندنی واژه‌ی اسکاتلندی «توئیل» را در نامه‌ای اشتباه خواند و آن را نام رودخانه‌ی توید پنداشت؛ از همان روز، این نام در تجارت ماندگار شد.
این پارچه از همان ابتدا برای مقاومت در برابر آب‌وهوای سخت طراحی شده بود و به همین دلیل در لباس‌های بیرونی طبقات بالا و متوسط بریتانیا جای گرفت. از کت‌های شکار و پلاس چهار تکه‌ی دوچرخه‌سواران ادواردی گرفته تا رویه‌ی آمپلیفایرهای گیتار فندر، توید مسیری غیرمنتظره در فرهنگ مادی مدرن طی کرده است. انواع اصلی آن شامل هریس توید دست‌باف جزایر هبرید، توید دونگال ایرلندی با رنگ‌های گیاهی، توید ساکسونی از پشم مرینو آلمان، و توید شوویت از پشم گوسفندان کوه‌های مرزی اسکاتلند می‌شود.
نکته‌ی مهم آن است که هر نوع توید هویت جغرافیایی و فنی مشخصی دارد. هریس توید تنها نوعی است که قانون رسمی (قانون هریس توید ۱۹۹۳) معیارهای دقیق تولیدش را تعریف کرده؛ از جمله اینکه باید در خانه‌های ساکنان جزایر هبریدِ بیرونی دست‌باف شود. این تعریف قانونی، توید را از بسیاری پارچه‌های دیگر متمایز می‌کند و نشان می‌دهد که پشت این نام ساده چه ساختار حقوقی و فرهنگی پیچیده‌ای نهفته است.
نکته‌های کلیدی
- نام ‘توید’ از اشتباه خواندن واژه‌ی اسکاتلندی ‘توئیل’ در نامه‌ای تجاری حدود ۱۸۳۱ پدید آمد.
- توید برای مقاومت در آب‌وهوای سخت ساخته شده و در شکار، شکار با تفنگ، دوچرخه‌سواری و گلف کاربرد سنتی داشته است.
- هریس توید تنها نوعی است که تعریفش در قانون مصوب ۱۹۹۳ مشخص شده و باید دست‌باف باشد.
- توید دونگال ایرلندی از پشم گوسفندان بومی و رنگ‌های گیاهی مانند تمشک، گورس و خزه تولید می‌شود.
- الگوهایی مانند هاندزتوث، هرینگ‌بون، گلن‌پلید (که اصلاً به سفارش ادوارد هفتم طراحی شد) و ویندوپین هرکدام دوره و طبقه‌ی اجتماعی خاصی را بازنمایی می‌کنند.
- در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ پوشیدن توید ارثی از نسل‌های قبل در میان خانواده‌های اشرافی بریتانیایی و آمریکایی رواج یافت.
- واژه‌ی ‘توید’ برای پوشش آمپلیفایرهای گیتار مانند فندر توید هم به کار رفته، هرچند آن پوشش‌ها غالباً پنبه‌ای بودند نه پشمی.
این دانسته‌ها به چه کارِ شما می‌آید؟
اگر قرار است پارچه یا لباسی با برچسب ‘توید’ بخرید، دانستن تفاوت انواع آن کمک می‌کند انتظار درستی داشته باشید. هریس توید دست‌باف و دارای استاندارد قانونی است؛ توید ساکسونی نرم‌تر و صاف‌تر از بقیه است؛ و توید شوویت بیشترین مقاومت را در برابر خار و بوته دارد. این تفاوت‌های فنی مستقیماً روی دوام، احساس دست و مناسبت لباس تأثیر می‌گذارند.
توید به دلیل ماهیت پشمی و بافت فشرده‌اش پارچه‌ای است که با مراقبت درست عمر طولانی دارد؛ مقاله اشاره می‌کند که برخی نمونه‌های پیش از جنگ دوم جهانی هنوز قابل پوشیدن‌اند. این ویژگی آن را برای کسانی که به سرمایه‌گذاری در لباس با دوام فکر می‌کنند، گزینه‌ای جدی می‌کند.
بیشتر بخوانید: پشم: الیافی که تاریخ پوشاک بشر را رقم زد، انواع پارچه لباس | راهنمای کامل انتخاب پارچه مناسب
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمه‌ی فارسیِ مقاله‌ی «Tweed» از ویکی‌پدیای انگلیسی (نسخه‌ی ترجمه‌شده) است که نویسندگانِ ویکی‌پدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کرده‌اند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر می‌شود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویس‌ها، شماره‌ی ارجاع‌ها، جعبه‌های اطلاعات و بخش‌های پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکی‌مدیا کامنز؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل به‌عنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب به‌عنوان منبع ترجیحی در گوگل