پارچه سیرساکر: بافت چروک‌دار که تابستان را پوشاند

ترجمه رزمد «Seersucker»

سیرساکر (Seersucker)، هیکوری استرایپ (hickory stripe) یا ریل‌رود استرایپ (railroad stripe) پارچه‌ای نازک، چروک‌دار و پنبه‌ای است که معمولاً راه‌راه یا چهارخانه بوده و برای دوختن لباس‌های مناسب هوای گرم به کار می‌رود. این واژه از کلمات فارسی «شیر» و «شکر» گرفته شده و به معنای تحت‌اللفظی «شیر و شکر» است؛ این نام به بافتِ دانه‌دانه («شکر») پارچه در برابر سطح صاف («شیر») آن اشاره دارد. این پنبه‌ی سبک‌وزن در هند پدید آمد و از آنجا به جهانِ گسترده‌تر معرفی شد. سیرساکر به گونه‌ای بافته می‌شود که برخی نخ‌ها به هم فشرده می‌شوند و ظاهری چروک یا برجسته به پارچه می‌بخشند. این اثر اغلب در حین بافت با تغذیه‌ی نخ‌های تار مربوط به نوارهای چروک با سرعتی بیشتر از نخ‌های تار نوارهای صاف به دست می‌آید. (این نخ‌ها اغلب رنگ‌های متفاوتی دارند، اما لزوماً چنین نیست.) ناهمواری پارچه باعث می‌شود که بیشتر اوقات پارچه به جای چسبیدن به پوست هنگام خیس‌شدن از عرق، فاصله‌ای از آن داشته باشد و بدین ترتیب اتلاف گرما و گردش هوا تسهیل شود. این ویژگی همچنین به این معناست که اتو کردن ضرورتی ندارد.

از پارچه‌ی سیرساکر برای دوختن کت‌وشلوار، شلوارک، پیراهن، پیراهن‌زنانه و ردا استفاده می‌شود. در ایالات متحده، این پارچه اغلب به صورت راه‌راه سفید و آبی تولید می‌شود؛ با این حال، در رنگ‌های بسیار متنوعی تهیه می‌شود و معمولاً دارای نوارهای باریک ساده و چروک‌دار به رنگ‌های مختلف است.

تاریخچه

سیرساکر در هند استعماری پدید آمد و نامش را از عبارت فارسی «شیر و شکر» گرفت که به آمیختگی بافت‌های نرم و زبر آن اشاره دارد. در آن دوران، این پارچه به عنوان پارچه‌ای کارگری ارزش داشت. نخستین بار در شبه‌قاره‌ی هند ساخته شد و از آنجا در قرن هفدهم به بازار اروپا صادر شد. تولیدکنندگان پارچه‌ی انگلیسی و فرانسوی به سرعت آن را پذیرفتند و تولید خود را آغاز کردند. در قرن هجدهم این پارچه به مستعمرات آمریکایی صادر شد. پارچه‌ای بادوام بود و در پرده‌های خنک، روکش تشک و لباس کار به کار می‌رفت.

ارتش اسپانیا از قرن نوزدهم این پارچه را در فیلیپین و بعدها در مراکش می‌پوشید و نزد آن‌ها به نام «رایادیو» (rayadillo) شناخته می‌شد. در دوران استعمار بریتانیا، سیرساکر در مستعمرات گرم‌سیر بریتانیا، مانند هند بریتانیا، مواد محبوبی بود. هنگامی که سیرساکر به ایالات متحده راه یافت، برای دوختن پوشاک گوناگون استفاده شد. برای کت‌وشلوار، این پارچه رکن اصلی کمد تابستانی آقایان، به‌ویژه در جنوب گرم و مرطوب پیش از عصر تهویه‌ی مطبوع، به شمار می‌رفت.

در طول جنگ داخلی آمریکا، از این پارچه برای ساخت کیسه‌های حمل غذای ارزان اما بادوام و برخی اقلام یونیفورم استفاده می‌شد؛ از جمله شلوارهای گشاد معروف زوآوهای کنفدراسیون مانند تایگرهای لوییزیانا (Louisiana Tigers). از اواسط دوران ویکتوریا تا اوایل قرن بیستم، سیرساکر به دلیل استفاده‌ی گسترده در تشک، روبالشی و پیراهن‌خواب در طول تابستان‌های گرم در جنوب آمریکا و مستعمرات خارجی بریتانیا، به نام «تیکینگ تختخواب» (bed ticking) نیز شناخته می‌شد.

این پارچه در ابتدا در آمریکا توسط فقرا پوشیده می‌شد تا اینکه دانشجویان پرپی (preppy) دانشگاهی در دهه‌ی ۱۹۲۰ در واکنشی معکوس به تکبر اجتماعی، آن را به تن کردند.

راحتی سیرساکر و سهولت شست‌وشوی آن باعث شد که ستوان یکم آن آ. لنتز (Anne A. Lentz) آن را برای یونیفورم‌های تابستانی اولین نیروهای زن تفنگداران دریایی ایالات متحده انتخاب کند. لنتز یکی از اولین افسران زن بود که برای اداره‌ی ذخیره‌ی زنان تفنگداران دریایی در جنگ جهانی دوم انتخاب شد. از دهه‌ی ۱۹۴۰ به بعد، پرستاران و داوطلبان بیمارستان‌های آمریکایی نیز لباس‌هایی از نوعی سیرساکر قرمز و سفید به نام «کندی استرایپ» (candy stripe) می‌پوشیدند.

هیکوری استرایپ

در دوران غرب وحشی، نوعی سیرساکر سنگین‌وزن به رنگ نیلی یا سرمه‌ای معروف به هیکوری استرایپ برای دوختن شلوار سرهم، کت کار و کلاه‌های لبه‌دار مهندسان قطار و کارگران راه‌آهن مانند جورج «استورمی» کرومر (George ‘Stormy’ Kromer) و کیسی جونز (Casey Jones) به کار می‌رفت. بعدها قصاب‌ها و کارکنان شرکت‌های بنزین، به‌ویژه استاندارد اویل (Standard Oil)، آن را می‌پوشیدند.

این پارچه‌ی پنبه‌ای مانند دنیم (denim) بادوام، ارزان در تولید بود و استفاده‌کننده را در کابین داغ لوکوموتیو بخاری خنک‌تر نگه می‌داشت. حتی امروز، یونیفورم‌های لوکوموتیورانان یونیون پاسیفیک (Union Pacific) آمریکا شامل کلاه‌هایی با طرح «ریل‌رود استرایپ» بر پایه‌ی کلاه‌های عصر بخار است.

در مد

حدود ۱۹۰۹، جوزف هسپل پدر (Joseph Haspel, Sr.)، خیاط اهل نیواورلئان (New Orleans)، شروع به دوختن کت‌وشلوارهای مردانه از پارچه‌ی سیرساکر کرد که به زودی به دلیل راحتی و کاربردی‌بودن بیشتر در مقایسه با انواع دیگر کت‌وشلوار در اقلیم گرم و مرطوب جنوب، در سطح منطقه‌ای محبوبیت یافت.

در دهه‌ی ۱۹۵۰، استادان دانشگاه به پوشیدن کت‌وشلوار کامل با پاپیون قرمز شهرت داشتند، هرچند دانشجویان آیوی لیگ (Ivy League) دهه‌ی ۱۹۵۰ و دانشجویان پرپی قرن بیست‌ویکم معمولاً خود را به یک تکه لباس سیرساکر مانند کت تک همراه با شلوار چینوی خاکی محدود می‌کردند. برندهای لباس مردانه که در آن دوران به تولید سیرساکر شهرت داشتند شامل بروکس برادرز (Brooks Brothers)، مِیسی (Macy’s)، سیرز (Sears) و جوزف هسپل نیواورلئان بودند.

در دهه‌ی ۱۹۷۰، شلوارهای سیرساکر در میان جوانان آفریقایی-آمریکایی شهری که می‌خواستند با میراث روستایی آمریکایی خود پیوند برقرار کنند، محبوب بود. این پارچه در دهه‌ی ۱۹۹۰ در میان دختران نوجوان دوباره رواج یافت و بار دیگر در دهه‌ی ۲۰۱۰.

از ۱۹۹۶ به بعد، سنای آمریکا پنجشنبه‌ی سیرساکر را در ماه ژوئن برگزار می‌کرد که در آن شرکت‌کنندگان لباس‌های سنتی جنوبی می‌پوشیدند، اما این سنت در ژوئن ۲۰۱۲ متوقف شد. اعضای سنای آمریکا در ۲۰۱۴ آن را احیا کردند.

از ۲۰۱۰ تا کنون

هرچند نوارهای آبی روشن و آبی تیره محبوب‌ترین انتخاب باقی ماندند، رنگ‌های جایگزین شامل سبز، قرمز، مشکی، خاکستری، بژ، زرد، نارنجی، بنفش، صورتی و قهوه‌ای نیز بودند. کت تک سنتی دو دکمه با برش باریک‌تر و یخه‌دوزی الهام‌گرفته از سبک ادواردی به‌روز شد و کتِ دو ردیفه در اواسط دهه‌ی ۲۰۱۰ در دسترس قرار گرفت. از ۲۰۱۰، رویدادهای «سیرساکر سوشال» (Seersucker Social) در شهرهای بزرگ سراسر ایالات متحده برگزار می‌شود که در آن‌ها شرکت‌کنندگان لباس‌های کلاسیک می‌پوشند و با دوچرخه‌های کلاسیک می‌رانند. چنین رویدادهایی معادل تابستانی رویداد توید ران (Tweed Run) هستند که به طور سنتی در پاییز برگزار می‌شود.

در المپیک ۲۰۱۶ که برزیل میزبان آن بود، تیم المپیک استرالیا به جای کت‌وشلوار سنتی سبز تیره با تزئینات طلایی، کت‌های سیرساکر سبز و سفید و کفش‌های تامز (Toms Shoes) دریافت کرد. در همان زمان، شلوارهای سیرساکر، دامن‌ها، اسپادریل‌ها، بلوزها و حتی بیکینی‌ها به عنوان لباس غیررسمی توسط بسیاری از زنان جوان مد‌آگاه در آمریکا پوشیده می‌شدند.

فرایند بافت

سیرساکر با روش بافت تنشِ شل تولید می‌شود. نخ‌ها در گروه‌های ۱۰ تا ۱۶ برای یک نوار باریک روی دو پیچ تار پیچیده می‌شوند. نوارها همیشه در جهت تار و در راستای الیاف هستند. امروزه سیرساکر توسط تعداد محدودی از تولیدکنندگان تولید می‌شود. این پارچه به دلیل سرعت پایین بافت، کالایی با سود اندک و هزینه‌ی بالاست.