جوراب: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد

ترجمه رزمد «Sock»

جوراب قطعه‌ای از پوشاک است که بر پا پوشیده می‌شود و اغلب مچ پا یا بخشی از ساق را می‌پوشاند. برخی انواع کفش یا چکمه معمولاً روی جوراب پوشیده می‌شوند. در دوران باستان، جوراب‌ها از چرم یا موی فشرده‌شده‌ی حیوانات ساخته می‌شدند. جوراب‌های بافته‌شده با ماشین برای اولین بار در اواخر قرن شانزدهم تولید شدند. تا دهه‌ی ۱۸۰۰، هم جوراب‌های دست‌ساز و هم جوراب‌های ماشین‌بافت تولید می‌شدند؛ روش اخیر در قرن نوزدهم رواج بیشتری یافت و تا امروز ادامه دارد.

یکی از کارکردهای جوراب، جذب عرق است. پا از پرعرق‌ترین نقاط بدن به شمار می‌رود: می‌تواند روزانه بیش از ۰٫۲۵ پاینت آمریکایی (۰٫۱۲ لیتر) عرق تولید کند. جوراب‌ها این عرق را جذب کرده و به نواحی‌ای می‌رسانند که هوا می‌تواند آن را تبخیر کند. جوراب‌ها همچنین کفش‌ها را که پوششی گران‌تر، بادوام‌تر و پرکاربردتر برای پا هستند از عرق محافظت می‌کنند و عمر آن‌ها را افزایش می‌دهند.

در محیط‌های سرد، جوراب‌های گرم به افراد کمک می‌کنند پاهایشان سرد نشود، که این امر به نوبه‌ی خود خطر سرمازدگی را کاهش می‌دهد. جوراب‌های نازک بیشتر در ماه‌های تابستان برای خنک نگه‌داشتن پا پوشیده می‌شوند.

در مد مردانه، جوراب‌های روشن معمولاً با کفش‌های ورزشی و جوراب‌های تیره با کفش‌های رسمی (اغلب جوراب‌های رسمی مشکی یا سرمه‌ای) پوشیده می‌شوند. طرح‌های تزئینی و فانتزی روی جوراب روزبه‌روز رایج‌تر می‌شوند.

ریشه‌شناسی

واژه‌ی انگلیسی امروزی sock از واژه‌ی انگلیسی کهن socc به معنای ‘دمپایی سبک’ گرفته شده است. این واژه از لاتین soccus مشتق شده که اصطلاحی برای توصیف ‘کفشی سبک با پاشنه‌ی کوتاه’ بود که بازیگران کمدی روم باستان می‌پوشیدند، و خود از واژه‌ی یونانی باستان sykchos برگرفته شده است.

تاریخچه

جوراب در طول قرن‌ها از نخستین نمونه‌ها تکامل یافته است؛ آن نمونه‌های اولیه از پوست حیوانات ساخته می‌شدند که دور مچ پا جمع و گره زده می‌شدند، به شیوه‌ای شبیه به کفش‌های کارباتینا (carbatinae) یونانی و رومی متأخر. چون تهیه‌ی جوراب در دوران پیش از صنعتی‌شدن نسبتاً وقت‌گیر بود، مدت‌ها تنها ثروتمندان از آن استفاده می‌کردند. فقرا از پیچ‌پا استفاده می‌کردند؛ پارچه‌های ساده‌ای که دور پا پیچیده می‌شدند. این پیچ‌پاها تا پایان قرن بیستم در ارتش‌های اروپای شرقی مورد استفاده بودند.

بر اساس گفته‌ی هزیود (Hesiod)، شاعر یونانی، در قرن هشتم پیش از میلاد، یونانیان باستان جوراب‌هایی به نام ‘پیلوی’ (piloi) می‌پوشیدند که از موی فشرده‌ی حیوانات ساخته می‌شد. رومیان نیز پاهای خود را با چرم یا پارچه‌های بافته می‌پوشاندند. حدود قرن دوم میلادی، رومیان شروع به دوختن این پارچه‌ها کردند و جوراب‌های دوخته‌شده‌ای به نام ‘اودونه’ (udones) ساختند. در قرن پنجم میلادی، جوراب‌هایی به نام ‘پوته’ (puttees) توسط افراد مقدس در اروپا برای نمادِ پاکی پوشیده می‌شدند.

در دوران قرون وسطا، طول شلوار بلندتر شد و جوراب به پوششی تنگ و رنگارنگ برای قسمت پایین پا تبدیل شد. چون جوراب‌ها کش نداشتند، برای جلوگیری از پایین افتادن آن‌ها، بندهای نگه‌دارنده روی جوراب‌های بلند قرار می‌گرفت. با کوتاه‌تر شدن شلوارک‌ها، جوراب‌ها بلندتر (و گران‌تر) شدند. تا سال ۱۰۰۰ میلادی، جوراب در میان اشراف نمادی از ثروت شده بود. از قرن شانزدهم به بعد، طرح تزئینی روی مچ یا پهلوی جوراب ‘کلاک’ (clock) نامیده شد. اختراع دستگاه بافندگی در سال ۱۵۸۹ به معنای بافته شدن سریع‌تر جوراب‌ها بود.

انقلاب بعدی در تولید جوراب، معرفی نایلون در سال ۱۹۳۸ بود. تا پیش از آن، جوراب‌ها معمولاً از ابریشم، پنبه و پشم ساخته می‌شدند. نایلون آغازگر ترکیب دو یا چند نخ در تولید جوراب بود، فرایندی که تا امروز ادامه دارد.

پیچ‌پا

پیچ‌پاها، تکه‌های پارچه‌ای که دور پا پیچیده می‌شوند، پیش از فراگیر شدن جوراب همراه با چکمه پوشیده می‌شدند. استفاده از آن‌ها در ارتش‌های اروپای شرقی تا آغاز قرن بیست‌ویکم ادامه داشت.

ساخت

جوراب‌ها می‌توانند از مواد متنوعی مانند پنبه، پشم، نایلون، آکریلیک، پلی‌استر و اولفین‌ها (مانند پلی‌پروپیلن) ساخته شوند. برای افزایش نرمی، مواد دیگری که ممکن است در فرایند تولید استفاده شوند عبارتند از ابریشم، بامبو، کتان، کشمیر یا موهر. پشم مرینو (Merino) یک انتخاب محبوب است که گرما و آسایش را به جوراب می‌بخشد و هنگام ترکیب با مواد دیگر شکل خود را بهتر حفظ می‌کند. جوراب‌ها می‌توانند به هر رنگ یا رنگ‌هایی تولید شوند. جوراب‌های رنگی ممکن است بخشی از لباس فرم ورزشی باشند و به تشخیص تیم‌های بازیکنان هنگامی که فقط پاهایشان به وضوح دیده می‌شود کمک کنند.

فورت پین (Fort Payne)، آلاباما، به عنوان ‘پایتخت جوراب جهان’ شناخته می‌شود، زیرا در اوایل قرن بیست‌ویکم تقریباً نیمی از جوراب‌های تولیدشده در اینجا ساخته می‌شدند. صنعت جوراب فورت پین در اوج خود حدود سال ۲۰۰۰ حدود ۷۰۰۰ کارگر داشت. فورت پین همچنان از مراکز پیشرو در تولید جوراب است و حدود یک چهارم از تولید جهانی را به خود اختصاص می‌دهد، در حالی که داتانگ (Datang) در چین اکنون مقام اول را دارد.

منطقه‌ی داتانگ (Datang) در سطح شهرستان، واقع در شهر ژوجی (Zhuji) در استان ژجیانگ (Zhejiang) جمهوری خلق چین، به ‘شهر جوراب’ شهرت یافته است. این شهر در حال حاضر سالانه ۸ میلیارد جفت جوراب تولید می‌کند که یک سوم تولید جوراب جهان است و در سال ۲۰۱۱ به طور مؤثری برای هر نفر روی کره‌ی زمین دو جفت جوراب تولید می‌کند.

انواع و سبک‌ها

جوراب‌ها در طول‌های متنوعی تولید می‌شوند. جوراب‌های بدون‌نما (no show)، کوتاه (low-cut) و مچی تا مچ پا یا پایین‌تر می‌رسند و اغلب به صورت غیررسمی یا برای استفاده‌ی ورزشی پوشیده می‌شوند. جوراب‌های بدون‌نما و کوتاه طوری طراحی شده‌اند که هنگام پوشیدن با کفش، ظاهر پای برهنه را ایجاد کنند (جوراب دیده نشود). جوراب‌های زانوپوش گاهی با لباس رسمی یا لباس فرم مرتبط‌اند، مانند آنچه در ورزش‌هایی چون فوتبال و بیسبال دیده می‌شود یا بخشی از آیین‌نامه‌ی لباس مدرسه یا لباس فرم گروه‌های جوانی است. جوراب‌های بالای زانو یا جوراب‌هایی که بالاتر می‌رسند (جوراب‌های ران‌پوش) گاهی در دوران معاصر به عنوان پوشش زنانه شناخته می‌شوند. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم کودکان، چه پسر و چه دختر، به طور گسترده‌ای از آن‌ها استفاده می‌کردند؛ هرچند میزان محبوبیت آن‌ها در کشورهای مختلف بسیار متفاوت بود. جوراب‌های زانوپوش یا ران‌پوش گاهی موضوع جذابیت جنسی و فتیشیسم لباس زیر هستند. جوراب‌های آستری (Liner socks) جوراب‌هایی هستند که زیر جوراب دیگری پوشیده می‌شوند تا از تاول جلوگیری کنند.

جوراب انگشتی

جوراب‌های انگشتی هر انگشت پا را به‌طور جداگانه می‌پوشانند، درست مانند اینکه انگشت دست داخل دستکش قرار می‌گیرد. برخی جوراب‌های دیگر یک محفظه برای شست پا و یک محفظه برای بقیه‌ی انگشتان دارند، شبیه به دستکش یک‌انگشتی (میتن)، مانند تابی (tabi) ژاپنی یا، در سایر نقاط جهان، جوراب‌های دوانگشتی. هر دوی این نوع جوراب‌ها را می‌توان همراه با دمپایی انگشتی پوشید.

جوراب‌های رسمی و اداری

جوراب اداری یا جوراب رسمی اصطلاحی است برای جوراب‌های تیره‌رنگ (معمولاً مشکی یا سرمه‌ای) که با کفش‌های رسمی یا نیمه‌رسمی پوشیده می‌شوند. اغلب به‌صورت غیررسمی به آن‌ها جوراب کاری یا جوراب مجلسی برای مناسبت‌های رسمی گفته می‌شود؛ از جمله برای عروسی، مراسم ختم، جشن فارغ‌التحصیلی، پروم، کلیسا یا محیط کار.

جوراب‌های کرو

جوراب‌های کرو (crew socks) جوراب‌های کوتاه و روزمره‌ای هستند. این جوراب‌ها معمولاً در قسمت بالای مچ دارای بافت دنده‌ای هستند. اولین کاربرد عبارت جوراب کرو در سال ۱۹۴۸ بود. جوراب‌های کرو معمولاً یونیسکس هستند.

جوراب‌های کوتاه (لو کات)

جوراب کوتاه (low cut) نوعی جوراب است که زیر مچ پا تمام می‌شود. جوراب‌های کوتاه به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که شکل پا را می‌پوشانند. این جوراب‌ها کم‌حجم و نامحسوس هستند و اغلب با انواع کفش‌ها از جمله کتانی، لوفر و حتی کفش‌های رسمی پوشیده می‌شوند.

جوراب‌های مصری

جوراب به سبک مصر باستان ترکیبی است از جوراب‌های مدرن غربی و تابی ژاپنی، که بر هر دوی آن‌ها تقدم تاریخی دارد. مانند تابی، جوراب‌های مصری یک محفظه برای شست پا و یک محفظه برای بقیه‌ی انگشتان دارند و استفاده از آن‌ها همراه با صندل را ممکن می‌سازند. مانند جوراب‌های غربی، کاملاً به پا می‌چسبند و برخلاف تابی از بند یا گیره استفاده نمی‌کنند.

جوراب‌های ورزشی

بیشتر رشته‌های ورزشی به نوعی جوراب نیاز دارند، معمولاً جوراب‌هایی تا زانو یا تا نیمه‌ی ساق پا تا از خراش پاها هنگام فعالیت ورزشی جلوگیری شود. جوراب‌های تیوب‌دار اغلب برای ورزش پوشیده می‌شوند. در فوتبال، جوراب‌های بلند تا زانو بیشتر استفاده می‌شوند.

جوراب‌های گرمایشی (ترمال)

برای استفاده در محیط‌های سرد، جوراب‌های گرمایشی ضخیم‌تر هستند. این جوراب‌ها معمولاً برای اسکی، اسکیت و سایر ورزش‌های زمستانی پوشیده می‌شوند. آن‌ها نه‌تنها عایق گرما هستند، بلکه به دلیل ضخامتشان، ضربه‌گیری بیشتری نیز فراهم می‌کنند.

جوراب‌های دیابتی

جوراب‌های دیابتی نوعی جوراب گرمایشی هستند که از آکریلیک، پنبه، نایلون و الاستیک ساخته می‌شوند. این جوراب‌ها برای افزایش آسایش و در عین حال خنک و خشک نگه‌داشتن پاها طراحی شده‌اند. با این حال، شواهد محکمی دال بر مفید بودن آن‌ها وجود ندارد.

جوراب‌های ضدلغزش

جوراب‌های ضدلغزش، جوراب‌هایی هستند که دارای ویژگی‌های ضدلغزش مانند آج لاستیکی برای جلوگیری از لغزش و زمین خوردن هستند. این جوراب‌ها با نام‌های جوراب بیمارستانی، جوراب بخش روان‌پزشکی یا جوراب گریپی نیز شناخته می‌شوند، زیرا معمولاً در بیمارستان‌ها، مراکز روان‌پزشکی و خانه‌های سالمندان توزیع می‌شوند. گاهی بیماران بدون کفش با آمبولانس به بیمارستان می‌رسند. جوراب‌های ضدلغزش به‌عنوان جایگزین کفش برای جلوگیری از زمین خوردن در نظر گرفته شده‌اند، هرچند شواهد مربوط به اثربخشی آن‌ها قطعی نیست.

بو

جوراب‌ها می‌توانند در اثر پوشیدن طولانی‌مدت روی پا بوی نامطبوعی پیدا کنند. بوی آن‌ها که پیچیده است و همچنان موضوع مطالعه می‌باشد، ترکیبی از آمونیاک، اسیدهای چرب (به‌ویژه اسید ایزووالریک) و اسید لاکتیک است. جوراب‌های بودار جاذب قوی برخی حیوانات از جمله سگ‌ها و پشه‌ها هستند و در کنترل رفتار این حیوانات مفید بوده‌اند.

هرچند بوی جوراب‌های بودار اغلب با پا مرتبط دانسته می‌شود، این بو مستقل از تماس با پای انسان در مواد غذایی مختلفی مانند لبنیات، پنیرها، سوسیس و سس ماهی نیز ایجاد می‌شود و به‌صورت طبیعی در چندین گیاه نیز وجود دارد. این بو همچنین در سیستم‌های تهویه‌ی هوای ساختمان‌ها و خودروها نیز گزارش شده است، جایی که به آن ‘بوی جوراب ورزشی’ یا ‘سندروم جوراب کثیف’ گفته می‌شود. چندین فناوری برای وارد کردن موادی در پارچه‌ی جوراب که بوی شدید را کاهش داده یا از بین می‌برند، توسعه یافته‌اند.

بوی شدید معمولاً از عملکرد باکتری‌ها روی عرقی ناشی می‌شود که به دلیل کفش‌های تنگ تجمع می‌یابد. این موضوع همچنین به‌عنوان مشکلی در میان استفاده‌کنندگان از پروتزها مطرح شده است. جوراب‌های بودار ممکن است منبع آلودگی هوا در هواپیماها و مسکن‌ها باشند. بوی مشخص آن‌ها اغلب به‌عنوان مرجع استفاده می‌شود. مقاله‌ای در پاپولار مکانیکس (Popular Mechanics) در سال ۱۹۹۶ شکایات از ‘بوی جوراب ورزشی’ را یکی از پرتکرارترین سؤالات مجله درباره‌ی سیستم‌های تهویه‌ی خودرو توصیف می‌کند و آن را به رشد قارچ درون خودرو نسبت می‌دهد. اصطلاح ‘سندروم جوراب کثیف’ برای توصیف بوهای نامطبوعی که در سیستم‌های گرمایش و سرمایش ساختمان‌ها ایجاد می‌شوند به کار می‌رود. پمپ‌های حرارتی پربازده در جنوب شرقی ایالات متحده به‌عنوان منابع مکرر این مشکل شناخته شده‌اند.

این بو یک ویژگی تشخیصی یک بیماری جدی پزشکی به نام اسیدمی ایزووالریک (Isovaleric acidemia) است. درک گسترده‌ی مصرف‌کنندگان از این بو در داروی متفورمین (metformin) که اغلب برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود، ممکن است به امتناع بیماران از دریافت این درمان کمک کرده باشد. آزمایشی برای سنجش توانایی‌های بویایی که در ژاپن مفید تشخیص داده شده است، تشخیص بوی ‘جوراب عرق‌کرده’ را همراه با دو بوی دیگر به‌عنوان معیاری سودمند برای این توانایی‌ها به کار می‌برد. نیتریت‌های آلکیل یا ‘پاپرز’ (poppers) وقتی تازه هستند بوی میوه‌ای دارند، اما هنگامی که کهنه می‌شوند بوی آن‌ها شبیه جوراب بودار می‌شود.

راه‌حل‌ها

چندین فناوری برای رفع این مشکل از طریق تغییر ترکیب مواد جوراب توسعه یافته‌اند. ترکیباتی که باعث ایجاد بوی شدید در جوراب‌ها می‌شوند عبارتند از:

1. اسید بوتیریک، که بوی کره‌ی فاسد می‌دهد
2. دی‌متیل دی‌سولفید، که بوی پیاز می‌دهد
3. دی‌متیل تری‌سولفید
4. ۲-هپتانون، که بوی موز می‌دهد
5. ۲-نونانون، که بوی چربی، میوه یا گل می‌دهد
6. ۲-اکتانون، که بوی سیب می‌دهد

در فوریه‌ی ۱۹۹۷، روزنامه‌ی دیلی میرور (Daily Mirror) گزارش داد که دانشمندان بریتانیایی پارچه‌ی جدیدی اختراع کرده‌اند که بوی جوراب‌های بدبو را از بین می‌برد. درمان‌های ضدعفونی‌کننده‌ای مانند نانوذرات نقره را می‌توان روی جوراب‌ها اعمال کرد تا از بدبو شدن آن‌ها جلوگیری شود. آکادمی نیروی هوایی ایالات متحده درخواست ۲۰۰۹ به فروشندگان صادر کرد که شامل جوراب‌هایی با فناوری نخ نقره‌ی ضدمیکروبی می‌شد. این فناوری با مخالفت‌هایی روبرو شده است؛ مطالعه‌ای که توسط پژوهشگران دانشگاه ایالتی آریزونا انجام شد، احتمال رهاشدن ذرات نقره هنگام شستشوی جوراب‌ها را بررسی کرد که نگرانی‌های زیست‌محیطی به دنبال داشت. در ۲۰۰۰، دانشگاه کالیفرنیا یک سرمایه‌گذاری مشترک با شرکت‌های خصوصی برای توسعه‌ی جوراب‌هایی اعلام کرد که با گنجاندن ترکیبات هالامین، به عنوان شکلی نسبتاً پایدار از کلر، این مشکل را کاهش می‌دهند. در ۲۰۰۵، شرکت داو کورنینگ (Dow Corning) گنجاندن آلکوکسی‌سیلان‌ها را به عنوان اقدام پیشگیرانه پیشنهاد داد.

پژوهشگران در ۲۰۱۱ از روشی برای مسدودکردن دائمی رشد میکروب‌های بیماری‌زا گزارش دادند که می‌توانند موجب بوی بد جوراب‌ها و سایر لباس‌ها شوند. تیمی به سرپرستی جیسون لاکلی (Jason Lockli) از دانشگاه جورجیا در نشریه‌ی Applied Materials and Interfaces انجمن شیمی آمریکا گزارش داد که درمان ضدمیکروبی ‘جوراب‌های بدبو’ می‌تواند ‘حفاظت کم‌هزینه‌ای برای مراکز بهداشتی مانند بیمارستان‌ها فراهم کند.’

جذب حیوانات

در مطالعه‌ای درباره‌ی بوهایی که بیشترین احتمال جذب پشه‌ها را دارند، جوراب‌های بدبو مؤثرترین گزینه بودند و در صدر فهرست، در کنار پنیر لیمبورگر (Limburger)، قرار گرفتند. بوی تند آن‌ها همچنین حیوانات وحشی خطرناک دیگری مانند خرس‌ها را جذب می‌کند.

از آنجا که این بو در جذب پشه‌ها بسیار مؤثر است، استفاده از آن برای کنترل پشه در مناطقی که مالاریا شایع است بررسی شده است. یک بوی تقلیدی از بوی پا در دانشگاه واگنینگن (Wageningen) سنتز شده است. سپس از این بوی مصنوعی برای جذاب کردن تله‌هایی استفاده می‌شود که پشه‌ها را جذب کرده و آن‌ها را از گزیدن انسان‌ها منحرف می‌کند. ترکیب مصنوعی آمونیاک، اسیدهای چرب و اسید لاکتیک مؤثر است اما به اندازه‌ی جوراب‌های عرق‌کرده‌ی واقعی کارایی ندارد. ترکیب بوی اصیل هنوز در حال تحلیل است تا مواد فعال باقیمانده مشخص شوند. پروژه‌ای در کنیا که توسط گرند چلنجز کانادا (Grand Challenges Canada) و بنیاد بیل و ملیندا گیتس (Bill & Melinda Gates Foundation) تأمین مالی می‌شود، شامل جمع‌آوری بوی جوراب‌های بدبو با پدهای پنبه‌ای است که سپس برای جذاب کردن تله‌ها استفاده می‌شوند.

عنکبوت پرنده‌ی آفریقای شرقی یا عنکبوت خون‌آشام از پشه‌هایی که خون خورده‌اند شکار می‌کند. به همین دلیل به همان بو جذب می‌شود و این موضوع با استفاده از بویایی‌سنجی که به‌نوبت با جوراب‌های تمیز و بدبو بارگذاری شده بود، نشان داده شده است.

سگ‌ها به شدت به بوی جوراب‌هایی که انسان‌ها پوشیده‌اند جذب می‌شوند. ممکن است در هنگام حملات اضطراب جدایی با تمرکز بر این اشیا خودشان را درمان کنند. این جذابیت در آموزش سگ کاربرد دارد، جایی که جوراب‌های بدبو ممکن است به عنوان عامل حواس‌پرتی یا طعمه در آموزش قفس استفاده شوند.

از جوراب‌های بدبو برای دور کردن گوزن‌ها استفاده شده است. مزایای آن شامل ارزان و در دسترس بودن، نیاز به تلاش کم برای قرار دادن آن‌ها هر صبح، و کارایی قابل توجه در دور نگه داشتن گوزن‌ها از باغ گل است.

سایر کاربردها

بوی جوراب‌های کثیف ناخوشایندترین بو در میان بوهای ارائه‌شده در فیلم پلی‌استر (Polyester) بود که اودوراما (Odorama) را در قالب کارت‌های خراش‌و‌بو ارائه می‌داد. در قلعه‌ی سیلوسو (Fort Siloso) در سنگاپور، رایحه‌ی مایع جوراب‌های بدبو بخشی از نمایشگاهی است که به گردشگران تجربه‌ی حسی از کاربرد تاریخی آن در طول جنگ جهانی دوم ارائه می‌دهد.

گیاه گرویلیای پر سفید (Grevillea leucopteris) دارای گل‌های سفید بلندی است که بوی آن‌ها شبیه جوراب‌های بدبو است و این گیاه را به نام ‘گرویلیای جوراب بدبو’ یا ‘جوراب کهنه’ مشهور کرده است. گیاه دیگری با بوی و نام مشابه، مریم‌گلی روشن (Salvia sclarea) است. گیاه والرین (valerian) نیز بوی کپک‌زده‌ای از این نوع دارد. قارچ‌های جنس آمانیتا (Amanita) اغلب بوی تندی دارند که ممکن است شبیه بوی جوراب‌های بدبو به نظر برسد.

برخی افراد از بوییدن جوراب‌های خوب پوشیده‌شده به عنوان یک فتیش تحریک جنسی تجربه می‌کنند. این یکی از شایع‌ترین اشکال اولفاکتوفیلیا (olfactophilia) است. در مطالعه‌ای در ۱۹۹۴، ۴۵٪ از کسانی که به فتیش پا داشتند، جوراب‌های بدبو آن‌ها را تحریک می‌کرد. کسانی که از بوییدن جوراب‌ها تحریک می‌شوند، ممکن است تنها به نوع خاصی از جوراب، آن‌هایی که توسط شخص یا نوع خاصی از افراد پوشیده شده‌اند، یا در سناریوهای خاصی مانند تسلیم‌شدن یا دستور بوییدن جوراب‌ها، واکنش نشان دهند.

جوراب‌های بدبو برای استفاده به عنوان جزئی در ساخت طلسم‌ها یا جادوهای قوی، به‌ویژه در ووودو (voodoo) یا جادوی آفریقایی‌الاصل، ترجیح داده می‌شوند. ممکن است به عنوان درمان سرماخوردگی دور گردن آویزان شوند.

جوراب‌های بدبو پایه‌ی یک کمپین بازاریابی برای کفش‌های کتانی بریتیش نایتس (British Knights) قرار گرفتند. از بینندگان دعوت شد جوراب‌های خود را بفرستند که سپس توسط هیئت داوران شامل یک سگ از نظر بو ارزیابی می‌شد.

سایزها

اگرچه به طور کلی الگوی تقسیم‌بندی به سایزهای کوچک-متوسط-بزرگ و غیره رعایت می‌شود، محدوده‌ی سایزهای کفشی که این سایزهای جوراب با آن‌ها مطابقت دارند در بازارهای مختلف متفاوت است. برخی استانداردهای سایز توسط نهادهای استانداردگذار هماهنگ می‌شوند، اما برخی دیگر از رسوم پدید آمده‌اند. طول جوراب‌ها از ارتفاع مچ تا سطح ران متفاوت است.

اهمیت مذهبی

مسیحیت

جوراب همچنین به‌عنوان یک وسیله‌ی تعطیلاتی در کریسمس استفاده می‌شود. کودکان شب کریسمس یک جوراب بزرگ تشریفاتی به نام جوراب کریسمس را با میخ یا قلاب آویزان می‌کنند و سپس والدینشان در حالی که بچه‌ها خوابند آن را با هدایای کوچک پر می‌کنند. بر اساس سنت، بابانوئل این هدایا را برای کودکان خوب می‌آورد، در حالی که بچه‌های شیطان به جای هدیه زغال دریافت می‌کنند.

اسلام

در میان مسلمانان، جوراب بحثی را درباره‌ی پیچیدگی‌های وضو، یعنی شستشوی رسمی پیش از نماز، برانگیخته است. برخی از علمای مسلمان، با توجه به سختی‌های احتمالی مسلمانان در شرایط دشوار، فتاوایی صادر کرده‌اند که به مسلمانان اجازه می‌دهد روی جوراب خود آب بکشند یا آن را مرطوب کنند. این امر نماز خواندن را در جاهایی که امکان نشستن وجود ندارد یا صف طولانی است ممکن می‌سازد. این نظر به‌ویژه از سوی اهل سنت مالکی اعلام شده است.

سایر کاربردهای واژه و اصطلاحات عامیانه

لایه‌ی چرم یا مواد دیگری که کف داخلی کفش را می‌پوشاند نیز جوراب نامیده می‌شود. هنگامی که تنها بخشی از کف داخلی پوشانده شود و قسمت جلویی آن نمایان بماند، این حالت به نیم‌جوراب (half-sock) معروف است.

جوانان در شبکه‌های اجتماعی معمولاً به جوراب‌های بیمارستانی ضدلغزش ‘جوراب‌های چسبنده’ (grippy socks) می‌گویند. اصطلاحات عامیانه برای بستری شدن در بخش روان‌پزشکی ممکن است شامل ‘تعطیلات جوراب چسبنده’، ‘قصر جوراب چسبنده’، ‘زندان جوراب چسبنده’ و ‘هتل جوراب چسبنده’ باشد. متخصصان بهداشت روان نگرانی خود را ابراز کرده‌اند که چنین طنز تلخی ممکن است تجربه‌ی بستری شدن روان‌پزشکی را کم‌اهمیت جلوه دهد یا رمانتیک کند. برخی بر این باورند که اصطلاحاتی از سر شوخی مانند ‘تعطیلات جوراب چسبنده’ می‌توانند به کاهش انگ بیماری روانی کمک کنند. هشتگ‌های مربوط به ‘جوراب‌های چسبنده’ یک هشتگ محبوب مرتبط با سلامت روان در تیک‌تاک (TikTok) هستند که چندصد میلیون بازدید دارند.