اسپت: تاریخچه، کاربرد و جایگاه در مد کلاسیک
ترجمه رزمد «Spats (footwear)»
اسپتها (spats، کوتهشدهی spatterdashes)، محافظهای پاشنه یا نیمساقپوشها، نوعی لوازم جانبی پوشاک پا برای استفادهی فضای باز هستند که روی سینهپا و مچ پا را میپوشانند. اسپتها با ساقپوشها (gaiters) متفاوتاند؛ ساقپوشها پوشاکی هستند که هم روی قسمت پایینی پانتالون و هم روی کفش پوشیده میشوند.

پوشش غیرنظامی

«Claude Rains (cropped)» — تصویر: Burlington Studios, Melbourne — مالکیتِ عمومی — ویکیمدیا کامنز
اسپتها در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم توسط مردان و کمتر توسط زنان پوشیده میشدند. استفادهی مکرر از آنها در دههی ۱۹۲۰ رو به کاهش گذاشت. اسپتها از پارچهی سفید، یا نمد خاکستری یا قهوهای ساخته میشدند و با دکمه دور مچ پا بسته میشدند. هدف عملی آنها محافظت از کفشها و جورابها در برابر گلولای یا باران بود، اما همچنین به عنوان ویژگی پوشش شیک و متناسب با مد زمانه نیز به کار میرفتند. کتاب آداب معاشرت ۱۹۳۱ امیلی پست (Emily Post) با عنوان «آداب معاشرت: کتاب آبیِ کاربردهای اجتماعی» بیان میکند: ‘اسپتها اختیاری هستند. اگر انتخاب شوند، باید دقیقاً با دستکشها هماهنگ باشند.’
افزایش غیررسمیبودن احتمالاً دلیل اصلی کاهش استفاده از اسپتها بوده است. در ۱۹۱۳، دوستان تلاش کردند تا برای گریفیت تیلور (Griffith Taylor) اسپت و کلاه لبهبلند پیدا کنند تا مدال قطبی را از پادشاه جورج پنجم (King George V) دریافت کند. در ۱۹۲۳، پادشاه جورج پنجم نمایشگاه گل چلسی (Chelsea Flower Show)، رویدادی مهم در فصل اجتماعی لندن، را با پوشیدن کت فراک، کلاه لبهبلند خاکستری و اسپت افتتاح کرد. در ۱۹۲۶، پادشاه با پوشیدن کت مورنینگ مشکی به جای کت فراک (تغییری کوچک اما معنادار) افکار عمومی را شوکه کرد. این امر به احتمال زیاد باعث تسریع زوال کت فراک شد (هرچند تا آستانهی جنگ جهانی دوم همچنان پوشیده میشد). اسپتها لوازم پوشاک دیگری بودند که پادشاه در ۱۹۲۶ آنها را کنار گذاشت. گفته میشود به محض اینکه تماشاگران این موضوع را مشاهده کردند و در موردش نظر دادند، واکنشی فوری پدید آمد؛ زمین زیر بوتهها پر از اسپتهای دور انداخته شده بود.
دلیل دیگر کاهش استفادهی زنان از اسپتها، محبوبیت کفشهای روباز با جزئیات بصری جالب مانند بندها و بریدگیها در دههی ۱۹۲۰ بود. بالاتر رفتن دامنها این امکان را به زنان میداد که کفشهای پیچیدهتری را به نمایش بگذارند که قرار بود دیده شوند، نه اینکه زیر اسپت پنهان بمانند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس (Associated Press) در ۱۹۳۶ از نیویورک گزارش داد که ‘در سالهای اخیر مردان خوشپوش اسپتها را کنار گذاشتهاند زیرا این پوشاک به دارایی عام و خاص تبدیل شده است.’ پیشبینی میشد که بازگشت کفشهای ساقبلند با رویهی پارچهای جایگزین آنها شود.
لباس فرم نظامی
از اواسط قرن نوزدهم، سربازان ملتهای مختلف، بهویژه پیادهنظام، اغلب ساقپوش یا اسپت میپوشیدند تا از ساق پایشان محافظت کنند، از ورود خاک، شن و گلولای به کفشهایشان جلوگیری کنند و تا حدی از مچ پا حمایت شود. پیادهنظام فرانسه تا ۱۹۰۳ برای رژه و خارج از وقت خدمت اسپتهای سفید میپوشیدند. سربازان ایتالیایی تا ۱۹۱۰ از نسخهای به رنگ قهوهای روشن استفاده میکردند، و ارتش ژاپن در طول جنگ روسیه-ژاپن در ۱۹۰۵ اسپتها یا ساقپوشهای بلند سفید میپوشید.
اسپتها همچنان به عنوان ویژگی متمایز پوشش اسکاتلندی گروههای موسیقی نیانبان هایلند (Highland)، چه غیرنظامی چه نظامی، به کار میروند. هنگ سلطنتی اسکاتلند (Royal Regiment of Scotland) که در ۲۰۰۶ تمام هنگهای خط پیادهنظام اسکاتلند در آن ادغام شدند، اسپتهای سفید را به عنوان بخشی از لباس فرم خود حفظ کرده است. پیش از آن تاریخ، بیشتر یگانهای پیادهنظام اسکاتلند در ارتش بریتانیا و ارتش کانادا اسپت میپوشیدند. برای هنگهای هایلند با کیلت (kilt)، اسپتها تا نیمهی ساق پا میرسیدند. برای هنگهای لاولند (Lowland) با شلوار ترو (trews)، اسپتها فقط روی کفشهای بروگ (brogue) دیده میشدند.
بیشتر هنگهای ارتش مدرن هند و پاکستان به عنوان بخشی از لباس فرم رژه، اسپتهای بلند سفید میپوشند که سربازان انتهای شلوارهایشان را درون آنها میچپانند. سایر لباسهای تشریفاتی که هنوز شامل اسپت میشوند عبارتاند از: ارتش فنلاند، ارتش سوئد، گارد ملی جمهوری پرتغال، کاربینیههای موناکو (Carabiniers of Monaco)، پلیس نظامی مصر، و آکادمی نظامی مودنا (Modena) در ایتالیا. در نیروی دریایی فنلاند، اسپتها بخشی از لباس فرم زمستانی هستند؛ و گارد افتخار و گارد تیربار نیروی دریایی ایالات متحده هنگام انجام مراسم آنها را میپوشند. اسپتها همچنان به عنوان لوازم جانبی سنتی در بسیاری از لباسهای یگانهای راهپیمایی (marching band) و گروههای طبل و بوق (drum and bugle corps) در ایالات متحده استفاده میشوند.
تجهیزات حفاظت فردی
اسپتها امروزه در برخی صنایع همچنان به عنوان تجهیزات حفاظت فردی مورد استفاده قرار میگیرند. در ریختهگریها، ریختهگران اسپتهای چرمی روی چکمههایشان میپوشند تا در برابر پاشش فلز مذاب محافظت شوند. حتی یک پاشش کوچک که درون کفش یا بین کفش و مچ پا گیر کند میتواند سوختگی شدیدی ایجاد کند. بسیاری از جوشکاران نیز برای محافظت در برابر جرقه، اسپتهای مقاوم در برابر آتش میپوشند. اپراتورهای غیرحرفهای ارهزنجیری اغلب اسپتهای محافظ روی چکمههای پنجهفولادی میپوشند، اما اکنون به متخصصان توصیه میشود چکمههای واقعی مخصوص ارهزنجیر بپوشند تا از آسیب ناشی از تماس تصادفی ارهزنجیر با پا یا مچ پا جلوگیری شود.
تحلیل رزمد: از خیابانهای بارانی تا کارخانههای ریختهگری؛ سرنوشتِ یک اکسسوری فراموششده
اسپت — که نامش کوتاهشدهی ‘spatterdashes’ است — پوششی بود برای روی پا و مچ که در اواخرِ قرنِ نوزدهم و اوایلِ قرنِ بیستم هم کارکردِ عملی داشت و هم نشانِ آراستگی. ساختهشده از پارچهی سفید یا نمد خاکستری و قهوهای، دور مچ دکمه میشد و کفش و جوراب را از گل و باران محافظت میکرد. اما همین اکسسوریِ ساده، در کتابِ آدابِ معاشرتِ امیلی پست (۱۹۳۱) جایگاهی داشت که میگفت باید دقیقاً با دستکش همرنگ باشد — نشانهای از اینکه اسپت نهتنها پوشاکِ کاربردی، بلکه بخشی از دستورِ مدِ رسمی بود.
افتِ اسپت در دههی ۱۹۲۰ چندعاملی بود: افزایشِ فضای غیررسمی در پوشاک — که میتوانست دلیلِ اصلیِ افول باشد — محبوبیتِ کفشهای بازِ زنانه با جزئیاتِ تزئینی که میخواستند دیده شوند نه پوشانده، و رفتارِ پادشاهِ بریتانیا. در ۱۹۲۶ جرج پنجم بدونِ اسپت در انظار عمومی ظاهر شد و گفته میشود همان لحظه تماشاگران اسپتهایشان را درآوردند و زیرِ درختچهها انداختند. این روایت — چه دقیقاً درست باشد چه نباشد — نشان میدهد چقدر مدِ اشرافی میتوانست بهسرعت یک اکسسوری را منسوخ کند.
اسپت اما از تاریخ پاک نشد. در یونیفرمهای نظامیِ کشورهای متعدد از اسکاتلند تا ژاپنِ جنگِ روسژاپن (۱۹۰۵) حضور داشت، و امروز هنوز بخشی از لباسِ رسمیِ ارتشهای فنلاند، سوئد، هند، پاکستان و چند کشورِ دیگر است. بیرون از مد و نظامیگری هم، اسپتِ چرمی در ریختهگریها و جوشکاری هنوز وسیلهی حفاظتیِ جدی است.
نکتههای کلیدی
- اسپت پوششِ رویپا و مچ بود؛ با گِیتر که ساقِ پا را هم میپوشاند فرق دارد.
- در اواخرِ قرنِ نوزدهم و اوایلِ بیستم هم کاربردِ عملی داشت (محافظت از گل و باران) و هم نشانِ شیکپوشی بود.
- امیلی پست در ۱۹۳۱ گفت اسپت باید دقیقاً با دستکش همرنگ باشد — نشانِ جایگاهش در مدِ رسمی.
- حذفِ اسپت توسطِ جرج پنجم در ۱۹۲۶ گفته میشود واکنشِ فوریِ عمومی داشت.
- تا ۱۹۰۳ سربازانِ فرانسوی در رژهها اسپتِ سفید میپوشیدند؛ ارتشِ ژاپن در جنگِ روسژاپن (۱۹۰۵) اسپتِ بلندِ سفید داشت.
- ارتشِ اسکاتلند (رجیمنتِ سلطنتیِ اسکاتلند که در ۲۰۰۶ یکپارچه شد) هنوز اسپتِ سفید در یونیفرم دارد.
- در صنایعِ ریختهگری و جوشکاری، اسپتِ چرمیِ ضدِ حرارت همچنان وسیلهی حفاظتیِ فعال است.
این دانستهها به چه کارِ شما میآید؟
اگر به مدِ کلاسیکِ اوایلِ قرنِ بیستم علاقه دارید یا لباسِ تاریخی میدوزید، دانستنِ تفاوتِ اسپت و گِیتر جزئیاتِ فنیِ مهمی است که اشتباهِ رایجِ بسیاری از طراحان را جلوگیری میکند. اسپت فقط رویپا و مچ را میپوشاند، نه ساق را.
برای کسانی که در موسیقیِ مارشینگبند یا گروههای لولهنوازِ اسکاتلندی فعالیت میکنند، اسپت هنوز بخشِ استانداردِ لباسِ یونیفرم است و نه صرفاً یادگارِ تاریخی. همچنین اگر در محیطِ کاریِ پرخطری مثلِ ریختهگری یا جوشکاری کار میکنید، اسپتِ چرمیِ ضدِحرارت کارکردِ ایمنیِ واقعی دارد — نه فقط تزئینی.
بیشتر بخوانید: بند کفش: تاریخچه، انواع و روشهای بستن، جوراب: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمهی فارسیِ مقالهی «Spats (footwear)» از ویکیپدیای انگلیسی (نسخهی ترجمهشده) است که نویسندگانِ ویکیپدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کردهاند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر میشود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویسها، شمارهی ارجاعها، جعبههای اطلاعات و بخشهای پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکیمدیا کامنز و Openverse؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل بهعنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب بهعنوان منبع ترجیحی در گوگل

تایید شده توسط دیجیکالا