کوله‌پشتی: تاریخچه، انواع و جایگاه در مد

ترجمه رزمد «Backpack»

کوله‌پشتی، که با نام‌های کیف‌پشتی، کیف مدرسه، راکسک (rucksack)، پک (pack)، بوک‌سک (booksack)، بوک‌بگ (bookbag)، هورسک (haversack)، پک‌سک (packsack) یا بک‌سک (backsack) نیز شناخته می‌شود، در ساده‌ترین شکلِ بدون قاب، کیسه‌ای پارچه‌ای است که بر پشت حمل می‌شود و با دو بند که از روی شانه‌ها می‌گذرند محکم می‌شود، و برای جابه‌جایی کالا از جایی به جای دیگر به کار می‌رود. این کیف می‌تواند دارای قابی بیرونی یا درونی باشد تا بارهای سنگین را از شانه‌های کاربر به باسن منتقل کند، که این کار فشار را کاهش داده و در پیاده‌روی‌های طولانی با تجهیزاتِ سنگین راحتی را افزایش می‌دهد.

کوله‌پشتی‌ها معمولاً مورد استفاده‌ی کوه‌نوردان و دانش‌آموزان قرار می‌گیرند. برای حمل بارهای سنگین یا هر نوع تجهیزاتی، اغلب نسبت به کیف‌دستی ترجیح داده می‌شوند؛ چرا که ظرفیتِ حملِ وزن‌های سنگین برای مدت طولانی با دست محدود است.

کوله‌پشتی‌های بزرگ که برای حمل بارهای بیش از ۱۰ کیلوگرم (۲۲ پوند) به کار می‌روند، و همچنین کوله‌پشتی‌های ورزشی کوچک‌تر (مانند کوله‌های دویدن، دوچرخه‌سواری، پیاده‌روی و آب‌رسانی)، معمولاً بیشترین بخش از وزنشان (تا حدود ۹۰٪) را از طریق کمربندهای لگنیِ دارای بالشتک تخلیه می‌کنند و بندهای شانه عمدتاً برای پایداری بار باقی می‌مانند. این امر توانِ حملِ بارهای سنگین را بهبود می‌بخشد، زیرا لگن از شانه‌ها قوی‌تر است. همچنین چالاکی و تعادل را افزایش می‌دهد، چون بار به مرکز ثقلِ خودِ استفاده‌کننده نزدیک‌تر قرار می‌گیرد.

اصطلاح‌شناسی

قدیمی‌ترین کاربردِ شناخته‌شده‌ی واژه‌ی «بک‌پک» (backpack) به سال ۱۸۹۶ بازمی‌گردد (فرهنگ‌نامه‌ی آکسفورد).

واژه‌ی «راکسک» (rucksack) یک وام‌واژه‌ی آلمانی است که عمدتاً در ایالات متحده، بریتانیا و دیگر کشورهای غربی توسط کوه‌نوردان و کمپ‌نشینان به کار می‌رود. در آلمانی میانه‌ی بالا، «ruck(e)» به معنای «پشت» (dorsum) است که به واژه‌ی آلمانیِ جنوبیِ «ruggsack» انجامید. در آلمانیِ نوین، واژه‌ی «der Rucksack» رایج است.

واژه‌ی «ناپ‌سک» (knapsack) تا اواسط قرن بیستم نامِ معمولِ کوله‌پشتی یا راکسک بود.

نام‌های جایگزین شامل «هورسک» (haversack) از آلمانیِ Hafersack به معنای «کیسه‌ی جو» می‌شود (که در اصل کیسه‌ای کوچک از جنس پارچه با بندی روی یک شانه را توصیف می‌کند و در ابتدا به کیسه‌ی جوی اشاره داشت که به عنوان علوفه‌ی اسب حمل می‌شد)، «کراکسه» (Kraxe) (کوله‌پشتی آلمانی با چارچوبِ سخت)، و «برگن» (bergen) (کوله‌پشتی بزرگِ حمل‌بار، برگرفته از طرحی که ارتش بریتانیا در جریان جنگ جهانی دوم صادر کرد) نیز می‌شوند.

طرح‌ها

کوله‌پشتی‌ها به طور کلی در یکی از سه دسته جای می‌گیرند: بدون قاب، قاب بیرونی، و قاب درونی. قابِ کوله‌پشتی، هنگامی که وجود دارد، برای نگه‌داشتن کوله و توزیعِ مناسب‌ترِ وزنِ محتویات در سراسر بدن به کار می‌رود؛ به این ترتیب که بیشترِ وزن به لگن و پاها منتقل می‌شود. بنابراین بیشترِ وزن از شانه‌ها برداشته می‌شود و احتمالِ آسیب ناشی از فشارِ بندِ شانه کاهش می‌یابد (بسیاری از کوله‌پشتی‌هایی که تنها با بندِ شانه مجهزند می‌توانند وضعیتِ بدنِ کسی را که بیش از ۱۴ کیلوگرم (۳۰ پوند) حمل می‌کند تحت تأثیر قرار دهند)، و همچنین محدودیتِ کمتری برای دامنه‌ی حرکتِ قسمتِ فوقانیِ بدن ایجاد می‌شود. اکثر کوله‌پشتی‌ها را می‌توان با سازوکارِ قفل، زیپ، یا بستنِ به شیوه‌ی کیسه‌ی ضدآب بست، هرچند چند مدل برای بخشِ اصلی از بندِ کشبافِ مجهز به قفلِ ریسمانی استفاده می‌کنند.

بدون قاب

ساده‌ترین طرحِ کوله‌پشتی کیسه‌ای است که به مجموعه‌ای از بندهای شانه متصل شده است. چنین کوله‌هایی برای جابه‌جایی عمومیِ کالا به کار می‌روند و ظرفیتِ متغیری دارند. ساده‌ترین طرح‌ها از یک جیبِ اصلی تشکیل شده‌اند. این جیب ممکن است با بندهای وِبینگ یا طنابی ترکیب شود، در حالی که مدل‌های پیچیده‌تر جیب‌های اضافه، بندِ کمر، بندِ سینه، بندهای شانه‌ی دارای بالشتک، پشتی‌های دارای بالشتک، و گاهی مواد بازتاب‌دهنده برای ایمنیِ بیشتر در شب دارند. این کوله‌ها معمولاً با هزینه‌ی کمی تولید می‌شوند.

برخی کوله‌های فضای باز، به‌ویژه آن‌هایی که برای پیاده‌روی روزانه، کوه‌نوردیِ فوق‌سبک و کوه‌پیمایی فروخته می‌شوند، گاهی نیز بدون قاب هستند.

ورزشی

کوله‌پشتی‌های ورزشی و آب‌رسانی کوچک‌تر بوده، پروفیل نزدیک‌تری به بدن دارند، بندهایشان پهن‌تر است و می‌توانند با مخزن آب و کمربند لگنی برای دویدن، دوچرخه‌سواری یا پیاده‌روی عرضه شوند. کوله‌های آب‌رسانیِ دویدن کوچک‌ترین و سبک‌ترین هستند؛ بسیاری زیر ۲ لیتر (۰٫۴۴ گالن امپریال؛ ۰٫۵۳ گالن آمریکایی) و اکثراً زیر ۶ لیتر (۱٫۳ گالن امپریال؛ ۱٫۶ گالن آمریکایی). بندهای فشاری در قسمتِ فوقانیِ بدن رایج‌اند، و کمربندهای لگنی نیز همین‌طور. کوله‌های آب‌رسانیِ دوچرخه‌سواری ۶ تا ۱۰ لیتر (۱٫۳ تا ۲٫۲ گالن امپریال؛ ۱٫۶ تا ۲٫۶ گالن آمریکایی) هستند و بالای پشت قرار می‌گیرند. اگرچه دی‌پک‌ها (کوله‌های روزانه) کوچکند و به طور میانگین ۱۰ تا ۳۰ لیتر (۲٫۲ تا ۶٫۶ گالن امپریال؛ ۲٫۶ تا ۷٫۹ گالن آمریکایی) ظرفیت دارند، تمامِ کوله‌های آب‌رسانیِ طبیعت‌گردی و پیاده‌روی به طور کلی بزرگ‌ترین و سنگین‌ترین هستند. ۳۵ تا ۶۵ لیتر (۷٫۷ تا ۱۴٫۳ گالن امپریال؛ ۹٫۲ تا ۱۷٫۲ گالن آمریکایی) و بیشتر رایج است.

کوله‌پشتی‌های با قابِ بیرونی

کوله‌پشتی‌های با قابِ بیرونی برای حمل بارهای سنگین بیش از ۲۰ کیلوگرم (۴۴ پوند) طراحی شدند تا نسبت به کیفِ ساده‌ی بدون قاب، حمایت و محافظتِ بیشتر و توزیعِ وزنِ بهتری برای استفاده‌کننده فراهم کنند. قاب‌های کوله‌ی چوبی قرن‌هاست در سراسر جهان به کار رفته‌اند. اوتزی مردِ یخ (Ötzi the Iceman) ممکن است در عصرِ مسِ آلپِ ایتالیا از یکی استفاده کرده باشد، هرچند برخی باستان‌شناسان بر این باورند که قابِ یافت‌شده همراه با جسد، بخشی از یک کفشکِ برف بوده است. چنین کوله‌هایی در کاربردهای نظامی و کوه‌نوردی رایج‌اند؛ نسخه‌های فلزی برای اولین بار در اواخر قرن نوزدهم ظاهر شدند.

اولین راکسکِ با قابِ بیرونی که ثبتِ اختراع دریافت کرد، توسط هنری کلِی مریام (Henry Clay Merriam)، افسرِ ارتشِ ایالات متحده در اواخر قرن نوزدهم ساخته شد. این کوله که در سال ۱۸۸۷ معرفی شد، از پارچه‌ی داک (duck canvas) به رنگِ خاکی ساخته شده بود که به یک قابِ فولادیِ سبک متصل می‌شد. علاوه بر دو بند شانه، کوله دارای چند بندِ چرمی بود که به سرباز پیاده امکان می‌داد تختخوابِ قابل‌حمل و قمقمه‌اش را به قاب ببندد، به جای آنکه روی سینه و باسنش قرار گیرند. مهم‌ترین ویژگی اما دو میله‌ی چوبِ سختِ جنگلی بود که از طرفینِ کوله تا جیب‌های چرمیِ یک نیم‌کمربند امتداد می‌یافتند که روی پشتِ پایین و لگن قرار می‌گرفت. این سیستم به کوله امکان می‌داد از پشت و شانه‌ها بالا بیاید و بدین ترتیب وزنِ بار به لگن منتقل شود. اگرچه مریام بیهوده کوشید اختراعش را به ارتشِ ایالات متحده بفروشد، تنها توانست چند هزار کوله به گاردِ ملیِ نیویورک و ارتش‌های فرانسه و اتریش بفروشد.

طراحی کوله‌پشتی با معرفی اولین کوله‌پشتی آلومینیومی با قاب خارجی توسط جک آبرت (Jack Abert)، کوه‌نورد مشتاقی از فینیکس، آریزونا، جهشی بزرگ دیگر را تجربه کرد. آبرت به‌عنوان مشاور اردوی پیشاهنگی، از نزدیک شاهد نامناسب‌بودن کوله‌پشتی‌هایی بود که پیشاهنگان در آن زمان استفاده می‌کردند و تصمیم گرفت کوله‌ای راحت‌تر طراحی کند. در ۱۹۴۷، او قابی آلومینیومی منحنی‌شکل طراحی کرد که هم محکم بود و هم سبک، و بخش زیادی از وزن را از شانه‌ها به باسن منتقل می‌کرد. تا ۱۹۵۰، اختراع او تأیید رسمی شورای ملی پیشاهنگی آمریکا را دریافت کرد و تا ۱۹۶۷، او به بزرگ‌ترین سازنده‌ی قاب‌های کوله‌پشتی در جهان تبدیل شده بود.

قاب‌های خارجی امروزی معمولاً از آلومینیوم، آلیاژهای فلزی سبک دیگر، و اخیراً پلیمرهای مصنوعی تقویت‌شده یا پلاستیک ساخته می‌شوند و به سیستمی از بندها و تورهای کشیده مجهزند که از تماس قاب فلزی با پشت کاربر جلوگیری می‌کند. علاوه بر راحتی، این «فاصله‌ی هوایی» مزیت افزوده‌ای نیز دارد: ایجاد جریان هوا میان قاب و پشت کاربر. به همین دلیل، کوله‌های با قاب خارجی به‌طور کلی «بارِ خنک‌تری» نسبت به طرح‌های با قاب داخلی محسوب می‌شوند. کوله‌های با قاب خارجی دارای بخش پارچه‌ای یا «کیسه» هستند که معمولاً کوچک‌تر از کوله‌های با قاب داخلی است، اما بخش‌های برهنه‌ی قاب در بالا و پایین کیسه وجود دارد تا امکان بستن اقلام بزرگ‌تر را فراهم کند. افزون بر این، کیسه اغلب می‌تواند به‌طور کامل جدا شود و به کاربر اجازه می‌دهد چیدمان بارش را سفارشی کند یا باری غیرمعمول مانند حیوانی که به چهار قسمت تقسیم شده را حمل کند. کوله‌های نظامی اغلب از نوع قاب خارجی هستند، زیرا توانایی حمل بارهایی با شکل‌ها، اندازه‌ها و وزن‌های مختلف را دارند.

کوله‌پشتی‌های با قاب داخلی

کوله‌پشتی با قاب داخلی در ۱۹۶۷ توسط گرگ لووه (Greg Lowe) اختراع شد؛ کسی که بعدها شرکت‌های لووه آلپاین (Lowe Alpine) و لووپرو (Lowepro) را تأسیس کرد، شرکت‌هایی که در کوله‌پشتی و انواع دیگر کیف‌های حمل تجهیزات تخصص دارند. نوآوری لووه همچنین شامل اولین بندهای فشارنده‌ی جانبی، اولین بند سینه‌ای مدرن، و اولین تثبیت‌کننده‌های بار بود. کوله‌های با قاب داخلی دارای بخش پارچه‌ای بزرگی هستند که دور قابی داخلی از نوارهای آلومینیوم، تیتانیوم یا پلاستیک قرار گرفته، و گاهی برای تقویت قاب، نگهدارنده‌های فلزی اضافی نیز دارند. یک سری پیچیده از بندها با قاب همکاری می‌کند تا وزن را توزیع کند و آن را در جای خود نگه دارد. قاب داخلی به کوله اجازه می‌دهد که به پشت کاربر چسبیده‌تر باشد و جابه‌جایی بار را به حداقل برساند؛ این ویژگی هنگام فعالیت‌هایی که شامل حرکت بالاتنه است، مانند صخره‌نوردی و اسکی، مطلوب است. با این حال، تنگی این کوله تهویه را کاهش می‌دهد و به همین دلیل این نوع کوله‌ها نسبت به کوله‌های با قاب خارجی تعریق بیشتری ایجاد می‌کنند. ساختار داخلی همچنین امکان وجود یک محفظه‌ی ذخیره‌سازی بزرگ را فراهم می‌کند؛ ممکن است چند نقطه‌ی اتصال (از جمله حلقه‌ها و بندهای وبینگ برای کیسه‌ی خواب و سایر اقلام بزرگ) وجود داشته باشد، اما از آنجا که قاب کاملاً یکپارچه است، بستن محکم اقلام بزرگ‌تر و سنگین‌تری که داخل محفظه جا نمی‌شوند به بیرون از کوله دشوار است. کوله‌های با قاب داخلی در ابتدا از ظرفیت بار کمتر و تناسب راحتی کمتری در هنگام پیاده‌روی پیوسته رنج می‌بردند، اما مدل‌های جدیدتر در این زمینه‌ها پیشرفت زیادی داشته‌اند. علاوه بر این، به دلیل جای‌گیری محکم، مدل‌های بهبودیافته‌ی قاب داخلی تا حد زیادی جایگزین کوله‌پشتی‌های با قاب خارجی برای بسیاری از فعالیت‌ها شده‌اند.

استفاده‌ی روزانه

کوله‌ی روزانه (daypack) یک کوله‌پشتی کوچک و بدون قاب است که می‌تواند محتوای کافی برای یک پیاده‌روی روزانه یا یک روز فعالیت را در خود جای دهد. این کوله‌ها برای کوله‌گردی متوسط در طبیعت که از کیسه‌های خواب تمام‌اندازه و چادرهای کوله‌گردی استفاده می‌شود کافی نیستند، اما ممکن است برای کوله‌گردی فوق‌سبک کافی باشند. بندهای کمری دارای لایه‌ی محافظ یا بدون آن ممکن است برای توزیع وزن در سراسر بدن تعبیه شده باشند.

در بسیاری از کشورها، کوله‌پشتی‌ها به‌شدت با دانش‌آموزان شناخته می‌شوند و اصلی‌ترین وسیله برای حمل‌ونقل مواد آموزشی به مدرسه و بازگشت از آن هستند. در این زمینه، گاهی به آن‌ها کیف کتاب یا کیف مدرسه نیز گفته می‌شود. خرید یک کوله‌پشتی مناسب از نظر مد، جذابیت و کاربرد، یک آیین مهم بازگشت به مدرسه برای بسیاری از دانش‌آموزان است.

کوله‌پشتی‌های معمول مدرسه عموماً فاقد قاب صلب کوله‌های فضای باز هستند و علاوه بر محفظه‌ی اصلی ذخیره‌سازی، تنها چند جیب در جلو دارند. اگرچه سنتاً طراحی بسیار ساده‌ای داشته‌اند، کوله‌های مدرسه اغلب با بندهای شانه‌ای و پشت‌های دارای لایه‌ی محافظ ساخته می‌شوند و تقویت‌های اضافی برای نگهداری تعداد زیادی کتاب درسی سنگین، و همچنین ویژگی‌های ایمنی مانند نوارهای بازتابنده برای مرئی‌تر کردن استفاده‌کننده در شب دارند.

کوله‌پشتی‌ها گاهی به‌عنوان لوازم جانبی مد پوشیده می‌شوند و همان کارکرد کیف دستی را دارند. برخی از این کوله‌های طراحی‌شده به‌طور خاص برای زنان از یک کیف دستی معمولی بزرگ‌تر نیستند و معمولاً با زنان جوان‌تر مرتبط دانسته می‌شوند.

کاربردهای ویژه

برخی کوله‌پشتی‌ها برای اهداف خاصی طراحی شده‌اند، از جمله حمل تجهیزات، وسایل تخصصی یا حتی حیوانات خانگی کوچک. نمونه‌های رایج شامل کوله‌هایی برای اقلام ارزشمند کوچک مانند لپ‌تاپ و دوربین می‌شود؛ کوله‌هایی که به‌طور خاص برای نگهداری رایانه‌های لپ‌تاپ طراحی شده‌اند، به‌طور کلی دارای یک محفظه‌ی دارای لایه‌ی محافظ برای نگهداری رایانه و جیب‌ها و فلاپ‌های متوسطی برای جای دادن لوازم جانبی مانند کابل‌های شارژر و ماوس هستند. این کوله‌ها به‌ویژه در محیط‌های دانشگاهی و دانشگاه‌ها رایج هستند. برای تأمین برق این دستگاه‌ها، تعدادی از کوله‌پشتی‌های گران‌قیمت به پنل‌های خورشیدی مجهز هستند.

همچنین دسته‌ای از کوله‌پشتی‌های ورزشی وجود دارد که به‌طور خاص برای اهداف ورزشی طراحی شده‌اند. این کوله‌ها ممکن است ویژگی‌هایی مانند مواد ضدآب و جیب‌هایی برای وسایل ورزشی داشته باشند.

کوله‌پشتی‌های چرخ‌دار در قسمت پایین دارای چرخ و یک دستگیره‌ی قابل‌تمدید هستند. به دلیل طراحی خاصشان، کوله‌پشتی‌های چرخ‌دار فشار وارد بر کاربر را کاهش می‌دهند، هرچند در مسافت‌های کوتاه یا زمانی که زمین برای استفاده از چرخ‌ها مناسب نیست، می‌توان از بندهای شانه برای حمل کوله استفاده کرد. برخی مدل‌ها دارای کوله‌ای هستند که می‌توان آن را از چارچوب چرخ‌دار جدا کرد. کوله‌پشتی‌های چرخ‌دار بیشتر در سفر با هواپیما یا قطار کاربرد دارند.

کوله‌پشتی‌های آبرسانی (Hydration backpacks)، کوله‌های روزانه‌ی سبکی هستند که به‌طور ویژه برای نگهداری آب در یک کیسه‌ی آب مخصوص (که با نام مخزن نیز شناخته می‌شود) طراحی شده‌اند. هدف از آن‌ها این است که حامل بتواند بدون نیاز به دست، به‌طور مداوم مایعات دریافت کند و بدون توقف برای برداشتن بطری آب، بر کار خود تمرکز داشته باشد.

کاربرد حرفه‌ای

کوله‌پشتی‌ها در اکثر کشورها بخش استانداردی از تجهیزات بارکش سربازان، به‌ویژه پیاده‌نظام، به شمار می‌روند و کوله‌های سبک نظامی به‌طور منظم در فروشگاه‌های مازاد نظامی در اختیار غیرنظامیان قرار دارند. نمونه‌های شناخته‌شده شامل کوله‌ی میدانی آلیس (ALICE) ارتش ایالات متحده و ضمیمه‌ی کوله‌ی پی‌ال‌سی‌ای (PLCE) ارتش بریتانیا هستند که هر دو به‌صورت گسترده‌ای هم به‌عنوان مازاد واقعی نظامی (نو یا دست‌دوم) و هم به‌صورت رونوشت در بازار غیرنظامی موجودند. این‌گونه کوله‌ها اغلب، هرچند نه همیشه (مانند کوله‌ی آی‌ال‌بی‌ای (ILBE) تفنگداران دریایی ایالات متحده)، از نوع قاب‌دار بیرونی هستند که خودِ کوله به یک قاب حامل فلزی یا پلاستیکی بسته یا محکم می‌شود. برای یگان‌هایی که وارد موقعیت‌های رزمی می‌شوند، کوله‌ها ممکن است به‌شدت بارگذاری شده و وزنشان از ۱۰۰ پوند (۴۵ کیلوگرم) تجاوز کند. هر سرباز ممکن است سلاح اضافی، مهمات، جیره‌ی غذایی، لوازم پزشکی، چادر یا سایر مواد سرپناه و لباس اضافی حمل کند.

بسیاری از یگان‌های تاکتیکی پلیس، و همچنین بازیکنان بازی‌های رزمی به سبک نظامی مانند پینت‌بال (paintball) و ایرسافت (airsoft)، از این کوله‌پشتی‌های تاکتیکی و تجهیزات بندی سبک نظامی برای نگهداری تجهیزات و مهمات استفاده می‌کنند.

برخی از طرح‌های نظامی/تاکتیکی جدیدتر، به‌ویژه کوله‌های مول (MOLLE) و آی‌ال‌بی‌ای (ILBE) که نیروهای مسلح ایالات متحده از آن‌ها استفاده می‌کنند، با حلقه‌های اتصال بافتی پوشانده شده‌اند تا ظرفیت حمل را افزایش دهند.

کوله‌پشتی‌های تخصصی توسط سازمان‌های آتش‌نشانی برای مقابله با آتش‌سوزی جنگلی و توسط سازمان‌های نجات برای جست‌وجو و نجات استفاده می‌شوند. این کوله‌پشتی‌ها به‌طور کلی بسیار ماژولار هستند و به کاربر اجازه می‌دهند کوله را بر اساس خواسته‌های خود بازپیکربندی کند؛ همچنین طوری طراحی شده‌اند که بار را بر روی باسن کاربر توزیع کنند. این کوله‌ها ممکن است ویژگی‌هایی مانند بخش‌هایی برای کیسه‌های آب و کیسه‌های طراحی‌شده‌ی ویژه داشته باشند، مانند کیسه‌هایی که برای حمل سرپناه‌های شخصی ضدآتش استفاده می‌شوند.