کفشدوز: هنر و پیشه‌ای که تمدن را پوشاند

ترجمه‌ی رزمد «Cordwainer»

کفش" />

کردوینر (cordwainer) پینه‌دوزی است که کفش‌های نو را از چرم نو می‌سازد. پیشهٔ کردوینری را می‌توان در برابر پیشهٔ کفش‌دوزی (cobbling) قرار داد؛ بر اساس سنتی در بریتانیا، کفش‌دوزان (cobblers) تنها مجاز به تعمیر کفش بودند. این تمایز در کاربرد به‌طور جهانی رعایت نمی‌شود، چراکه واژهٔ cobbler به‌طور گسترده برای صنعتگرانی به کار می‌رود که کفش می‌سازند یا تعمیر می‌کنند.

فرهنگ لغت انگلیسی آکسفورد واژهٔ cordwainer را کهنه‌آرکائیک طبقه‌بندی می‌کند، اما تصریح می‌کند که ‘هنوز در نام اصناف به کار می‌رود، برای نمونه شرکت کردوینرز (Cordwainers’ Company)’؛ با این حال تعریف این فرهنگ از cobbler تنها به تعمیر اشاره دارد و تمایز قدیمی‌تر را بازتاب می‌دهد. نمایش ۱۴ از نمایش‌های رازآلود چستر (Chester Mystery Plays) توسط صنف corvisors اجرا شد که به معنای ‘کفش‌سازان’ توضیح داده شده است.

ریشه‌شناسی

واژهٔ cordwainer به صورت cordewaner(e) وارد زبان انگلیسی شد، برگرفته از کلمهٔ آنگلو-نرمن cordewaner (از فرانسهٔ کهن cordoanier، -ouanier، -uennier و غیره)، و در ابتدا به کارگری اشاره داشت که با چرم کردوین یا کوردووان کار می‌کرد؛ چرمی که به‌طور تاریخی در کوردوبای مورنشین اسپانیا در قرون وسطا تولید می‌شد، و همچنین به‌طور خاص‌تر به کفش‌ساز اطلاق می‌گشت. کهن‌ترین گواه مکتوب در زبان انگلیسی، اشاره‌ای است به ‘Randolf se cordewan[ere]’، حدود ۱۱۰۰.

بر اساس فرهنگ لغت آکسفورد، این واژه اکنون منسوخ به شمار می‌رود، مگر آنکه در نام یک صنف یا شرکت تجاری باقی مانده باشد یا به‌گونه‌ای دیگر توسط اتحادیه‌های صنفی به کار رود.

تاریخچه

سنت بریتانیایی میان واژه‌های cordwainer و cobbler تمایز قائل می‌شود و cobblers را تنها به تعمیر کفش محدود می‌کند. در این کاربرد، کردوینر کسی است که کفش نو از چرم نو می‌سازد، در حالی که cobbler کسی است که کفش را تعمیر می‌کند. کردوینرهای قرون وسطا از چرم کوردووان برای کفش‌های با کیفیت عالی استفاده می‌کردند، اما کردوینرها همچنین از چرم‌های تولید داخل نیز بهره می‌بردند و منحصراً تولیدکنندهٔ کفش‌های لوکس نبودند.

جزایر بریتانیا

در نظام تاریخی صنف لندن، کفش‌دوزان و کردوینرها اصناف جداگانه‌ای تشکیل می‌دادند، و شهردار لندن در ۱۳۹۵ از به‌کارگیری چرم نو توسط کفش‌دوزان ممانعت کرد، و کردوینرها نیز به‌همان‌سان از دست‌زدن به کفش‌های کهنه منع شدند. کفش‌دوزان در گذشته نیز کفش می‌ساختند، اما تنها با استفاده از چرم کهنه‌ای که از کفش‌های دورانداخته یا تعمیرشده به دست می‌آمد. امروزه بسیاری از سازندگان کفش‌های سفارشی، آثار خود را نیز تعمیر می‌کنند، اما تعمیرکاران کفش معمولاً در موقعیتی نیستند که بتوانند کفش نو تولید کنند.

در لندن، صنف شرکت محترم کردوینرها (Worshipful Company of Cordwainers) به‌طور تاریخی بر پیشهٔ کردوینری نظارت داشت. این صنف که منشور سلطنتی انجمن‌سازی را در ۱۴۳۹ دریافت کرد، نخستین آیین‌نامهٔ خود را در ۱۲۷۲ به دست آورده بود. در گذشته، بیشتر کردوینرهای لندن در محلهٔ شهر لندن به نام کردوینر (Cordwainer) زندگی و کار می‌کردند.

تا سال ۲۰۰۰، یک کالج فنی کردوینرز (Cordwainers’ Technical College) در لندن وجود داشت. این کالج به مدت بیش از صد سال به‌عنوان یکی از پیشروترین مراکز جهان برای آموزش کفش‌سازان و چرم‌کاران شناخته می‌شد. این کالج برخی از پیشگامان طراحی مد را تربیت کرد، از جمله جیمی چو (Jimmy Choo) (متولد ۱۹۴۸) و پاتریک کاکس (Patrick Cox) (متولد ۱۹۶۳). در سال ۲۰۰۰، کالج کردوینرز در کالج مد لندن (London College of Fashion) ادغام شد و بخش‌های طراحی کفش و اکسسوری آن با عنوان ‘کردوینرز در کالج مد لندن’ (Cordwainers at London College of Fashion) شناخته می‌شوند.

در اسکاتلند، در سال ۱۷۲۲، کردوینرها درخواست کردند که ‘با کفش‌سازان یا کسانی که کفش‌های تک‌لایه می‌سازند، ادغام نشده و از آن‌ها جدا شوند’.

ایالات متحده

مهاجرانی که در سال ۱۶۰۷ با کشتی به ویرجینیا رفتند تا در جیمزتاون (Jamestown) اسکان یابند، کردوینرها را نیز در میان خود داشتند. تا سال ۱۶۱۶، دبیر ایالت ویرجینیا گزارش داد که پیشه‌های چرم‌سازی و کفش‌دوزی رونق گرفته‌اند. کریستوفر نلم (Christopher Nelme)، اهل انگلستان، کهن‌ترین کفش‌سازِ مستند با نام مشخص در مستعمرات آمریکا بود؛ او در سال ۱۶۱۹ از بریستول به ویرجینیا کشتی گرفت.

در سال ۱۶۲۰، زائران (Pilgrims) در ماساچوست، نزدیک محل شهر کنونی پرووینس‌تاون (Provincetown) لنگر انداختند. نه سال بعد، در سال ۱۶۲۹، نخستین کفش‌سازان با مهارت‌هایشان وارد شدند.

در سال ۱۹۸۴، گروهی از کفش‌سازان و مورخان، شرکت محترم کردوینرز (Honourable Cordwainers’ Company) را به‌عنوان یک صنف نوین بنیان نهادند و منشور آن را در سال بعد تدوین کردند. در سال ۱۹۸۷، این شرکت ‘به‌عنوان یک سازمان آموزشی غیرانتفاعی و معاف از مالیات در ایالت ویرجینیا، خانهٔ نخستین کفش‌سازان آمریکا، به ثبت رسید’ و از طریق به‌رسمیت‌شناختن توسط استاد شرکت محترم کردوینرهای لندن، انگلستان، جایگاه رسمی یافت.

کانادا

مهاجران اولیهٔ کانادا نیز کردوینرها را در میان خود داشتند. در ۱۴ ژوئن ۱۷۴۹، ادوارد کورنوالیس (Edward Cornwallis)، فرماندار کل تازه‌منصوب نوا اسکوشیا (Nova Scotia)، با ناو جنگی کوچک اچ‌ام‌اس اسفینکس (HMS Sphinx) در مقابل رأس چباکتو (Chebucto Head) در نوا اسکوشیا لنگر انداخت تا اسکانگاهی را که اکنون هالیفاکس (Halifax) نامیده می‌شود بنیان نهد. تا ۲۷ ژوئن، سیزده کشتی حمل‌ونقل که اسفینکس را دنبال می‌کردند با ۲٬۵۷۶ مهاجر بریتانیایی اولیه به بندر رسیدند که در میان آنان نوزده کردوینر حضور داشت.