شو تری یا قالب چوبی: ابزاری که کفش را زنده نگه می‌دارد
ترجمه رزمد «Shoe tree (device)»
درخت کفش وسیله‌ای است که شکل تقریبی پا را دارد و درون کفش قرار می‌گیرد تا شکل آن را حفظ کند، از ایجاد چروک جلوگیری کند و بدین ترتیب عمر کفش را افزایش دهد.
شاید مهم‌تر از حفظ شکل، درخت‌های کفش نقش مهمی در جذب رطوبت ناشی از عرق دارند که عاملی اصلی در پوسیدگی آستر و تخریب چرم است. این موضوع به‌ویژه هنگامی که کفش بدون جوراب پوشیده می‌شود اهمیت بیشتری دارد.
درخت‌های کفش با کیفیت بالاتر از چوب نرم، معمولاً سدر (cedar)، ساخته می‌شوند که به کنترل بو و جذب رطوبت کمک می‌کند.
انواع
درخت‌های کفش چوبی به‌طور کلی سه دسته دارند که با قیمت و کیفیت آن‌ها مطابقت دارد.
درخت‌های کفش فنری
«Schuhspanner 01 KMJ» — تصویر: KMJ — CC BY-SA 3.0 — ویکی‌مدیا کامنز
ارزان‌ترین نوع، درخت کفش چوبی بدون پاشنه‌ی کامل است. اگرچه این نوع به کنترل بو کمک می‌کند و شکل اصلی جلوی کفش را حفظ می‌نماید، گره باریک روی پاشنه فشار زیادی به یک بخش از پاشنه وارد می‌کند و استفاده‌ی طولانی‌مدت ممکن است کفش را تغییر شکل دهد. با این حال، این سبک از درخت کفش به دلیل انعطاف‌پذیری‌اش در کفش‌های پاشنه‌بلند محبوب است.
درخت‌های کفش عمومی
درخت‌های کفش عمومی، درخت‌های کفش بدون قالب هستند که برای جاخوردن در طیف گسترده‌ای از سبک‌های کفش طراحی شده‌اند. درخت‌های کفش عمومی در سبک‌های متعددی عرضه می‌شوند؛ دو نوع محبوب‌تر آن‌ها درخت‌های کفش دولوله‌ای و تک‌لوله‌ای هستند. درخت کفش دولوله‌ای، که از یک قالب عمومی بریده شده و دارای پاشنه‌ی کاملاً متحرک (پاشنه‌ی گرد)، پنجه‌ی فنری و سوراخ‌های تهویه است، بیشترین محبوبیت را در انگلستان و اروپا دارد. درخت کفش تک‌لوله‌ای با پنجه‌ی شکافدار و دستگیره‌ی سربالایی، بر اساس مکانیزم فنر-گسترنده عمل می‌کند و هنگام قرارگیری درون کفش باعث می‌شود پنجه‌ی شکافدار در کفش گسترده شود. این سبک بیشترین محبوبیت را در ایالات متحده دارد.
درخت‌های کفش قالبی
در بالاترین رده، درخت‌های کفش قالبی قرار دارند که همراه با کفش‌هایی عرضه می‌شوند که از همان قالب ساخته شده‌اند.
درخت‌های کفش پلاستیکی
درخت‌های کفش ممکن است از جنس پلاستیک یا ورق فلزی پرس‌شده نیز ساخته شوند، با یا بدون ساقه‌ی فنری فولادی مارپیچ؛ این نوع‌ها معمولاً ارزان‌تر، سبک‌تر و برای مسافرت مناسب‌ترند. انواعی که فنر فولادی انعطاف‌پذیر ندارند ممکن است از فنرهای کششی یا ساقه‌های دو‌تکه‌ی قابل تنظیم با عملکرد مکانیکی بیش‌ازمرکز استفاده کنند تا در جای خود محکم شوند. درخت‌های کفش پلاستیکی شکل کفش را حفظ می‌کنند، اما فاقد ویژگی‌های جذب رطوبت درخت‌های کفش چوبی هستند. از آنجا که درخت‌های کفش چوبی می‌توانند هنگام نگهداری در چمدان به چرم آسیب برسانند، درخت‌های کفش پلاستیکی اغلب در سفر استفاده می‌شوند و علاوه بر این مزیت سبک‌وزن‌بودن را نیز دارند.
زمان استفاده
با جذب رطوبت از چرم سریع‌تر از آنچه تبخیر به‌تنهایی انجام می‌دهد، درخت کفش درصدد محدودکردن رشد کلنی‌های باکتریایی است که در غیر این صورت با تجزیه‌ی چرم اشباع‌شده از عرق رشد می‌کنند. بنابراین بهتر است بلافاصله پس از درآوردن کفش، پیش از آنکه چنین کلنی‌هایی شکل بگیرند یا تا زمانی که هرچه کوچک‌ترند، درخت کفش در آن قرار داده شود.
«0K1A5431-Edit» — تصویر: Jimba the hut — CC BY-SA 4.0 — ویکی‌مدیا کامنز
درخت‌های بوت
درخت‌های بوت همان درخت‌های کفش برای چکمه هستند. درخت‌های بوت اغلب برای چکمه‌های تا مچ پا استفاده می‌شوند و شبیه به درخت‌های کفش استاندارد هستند، اما ناحیه‌ی مچ بلندتری دارند. عملکرد اصلی آن‌ها حمایت از پشت پاشنه است که به حفظ استحکام پاشنه‌ی بلندتر کمک می‌کند و از چروک یا تا شدن آن جلوگیری می‌نماید. قسمت جلویی درخت بوت مانند یک درخت کفش استاندارد عمل می‌کند و به آرامی روکش جلوی کفش را کشیده و از چروک‌شدن آن پیشگیری می‌کند.
چروک‌هایی که در ساق چکمه‌ها ایجاد می‌شوند می‌توانند هنگام راه‌رفتن موجب ناراحتی شوند. در چکمه‌های زیپ‌دار، چروک‌شدن ممکن است در نهایت باعث شکستن زیپ شود. با سرمایه‌گذاری در یک جفت درخت بوت می‌توان به‌راحتی از چنین تعمیری پیشگیری کرد.
از سوی دیگر، شکل‌دهنده‌ی بوت دارای فرم‌های چوبی یا پلاستیکی با تکیه‌گاه مرکزی یا گوه‌ای است که گسترش می‌یابد تا کشش ایده‌آل را برای چکمه‌ها فراهم کند. برخی از شکل‌دهنده‌های بوت با ماشه‌ای همراه هستند که نصب آسان و آویختن را ممکن می‌سازد.
تحلیل رزمد: چرا شو تری فراتر از یک لوازم جانبی است
شو تری ابزاری است به شکل پا که درون کفش قرار می‌گیرد تا فرمش را حفظ کند، از چروک‌شدن جلوگیری نماید و عمر کفش را افزایش دهد. اما آنچه این مقاله‌ی ویکی‌پدیا روشن می‌کند این است که نقش اصلی شو تری نه فقط شکل‌دهی، بلکه جذب رطوبتِ ناشی از تعریق است؛ رطوبتی که اگر مهار نشود به پوسیدگی آستر و تخریب چرم می‌انجامد و هنگام پوشیدن کفش بدون جوراب اهمیتی دوچندان می‌یابد.
مقاله سه دسته‌ی اصلی از شو تری‌های چوبی را معرفی می‌کند: فنری (ارزان‌ترین، مناسب پاشنه‌های بلند به‌دلیل انعطاف‌پذیری)، جنریک (در دو سبک رایج؛ دو-لوله‌ای محبوب در اروپا و تک‌لوله‌ای با نوک دوشاخه محبوب در آمریکا)، و لستد (گران‌ترین و دقیق‌ترین، ساخته‌شده بر اساس همان قالب کفش خاص). در کنار اینها، شو تری‌های پلاستیکی گزینه‌ای سبک و مناسب سفر هستند، هرچند قابلیت جذب رطوبت ندارند.
بخش مهمی از مقاله به بوت تری اختصاص دارد؛ نسخه‌ی شو تری برای چکمه. بوت تری علاوه بر وظایف معمول، پاشنه‌ی بلندتر چکمه را تقویت می‌کند و از تا شدن آن جلوگیری می‌نماید. در چکمه‌های زیپ‌دار، چروک مداوم می‌تواند زیپ را بشکند؛ مسئله‌ای که استفاده از بوت تری به‌سادگی از آن پیشگیری می‌کند.
نکته‌های کلیدی
- شو تری با جذب رطوبت از چرم، رشد باکتری‌هایی را که چرم را تجزیه می‌کنند محدود می‌کند.
- بهترین زمان برای قراردادن شو تری، بلافاصله پس از درآوردن کفش است، پیش از آنکه کلونی‌های باکتریایی رشد کنند.
- شو تری‌های چوبی، معمولاً از چوب سِدر نرم، علاوه بر جذب رطوبت به کنترل بو هم کمک می‌کنند.
- شو تری‌های پلاستیکی شکل کفش را حفظ می‌کنند اما رطوبت را جذب نمی‌کنند؛ برای سفر مناسب‌ترند چون چرم را در چمدان آسیب نمی‌رسانند.
- شو تری فنری به‌دلیل انعطاف‌پذیری برای کفش‌های پاشنه‌بلند توصیه می‌شود، اما استفاده‌ی طولانی‌مدت می‌تواند پاشنه را تغییر شکل دهد.
- بوت تری از چروک‌شدن ساق چکمه جلوگیری می‌کند و در چکمه‌های زیپ‌دار از شکستن زیپ پیشگیری می‌نماید.
- لستد شو تری‌ها دقیق‌ترین نوع هستند زیرا بر اساس همان قالبی ساخته می‌شوند که کفش با آن دوخته شده است.
این دانسته‌ها به چه کارتان می‌آید؟
اگر کفش چرمی باکیفیتی دارید، انتخاب نوع شو تری اهمیت دارد: شو تری چوبی سِدر هم شکل را حفظ می‌کند هم رطوبت را جذب می‌نماید. برای سفر، نسخه‌ی پلاستیکی کافی است و از آسیب‌رسیدن چرم در چمدان جلوگیری می‌کند. اگر چکمه دارید، به‌ویژه از نوع زیپ‌دار، بوت تری سرمایه‌گذاری کوچکی است که از خرج تعمیر یا تعویض زیپ جلوگیری می‌کند.
نکته‌ی زمان‌بندی را جدی بگیرید: مقاله تأکید می‌کند که شو تری باید بلافاصله پس از درآوردن کفش گذاشته شود، نه ساعت‌ها بعد. این نکته‌ی ساده تفاوت واقعی در طول عمر کفش ایجاد می‌کند، به‌ویژه اگر کفش را بدون جوراب پوشیده باشید.
بیشتر بخوانید: کفی کفش: ساختار، انواع و کارکرد، واکس کفش: ترکیب، انواع و تاریخچه
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمه‌ی فارسیِ مقاله‌ی «Shoe tree (device)» از ویکی‌پدیای انگلیسی (نسخه‌ی ترجمه‌شده) است که نویسندگانِ ویکی‌پدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کرده‌اند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر می‌شود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویس‌ها، شماره‌ی ارجاع‌ها، جعبه‌های اطلاعات و بخش‌های پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکی‌مدیا کامنز؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل به‌عنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب به‌عنوان منبع ترجیحی در گوگل