چرم لاکی: تاریخچه، ساختار و جایگاه در مد
ترجمه رزمد «Patent leather»
کفش مردانهی مشکی از جنس چرم لاکی" />«Herrenschuh078» — تصویر: Oliver1983 — مالکیتِ عمومی — ویکیمدیا کامنز
چرم لاکی (Patent leather) نوعی چرم روکشدار با پرداختِ براق است. بهطور کلی، چرم لاکی چرمی با دانهبندی ظریف است که برای دادن ظاهری درخشان به آن فرآوری میشود. چرم لاکی که مشخصهاش پرداختی شیشهمانند است و نور را بازتاب میدهد، مانند چرم معمولی در همهی رنگها یافت میشود. علاوه بر پرداخت آینهمانند، چرم لاکی تقریباً ضدآب نیز هست و در عین حال بافتی بسیار منعطف دارد. جنبههای بصری چرم لاکی آن را به مادهای پرطرفدار برای لوازم جانبی رسمی تبدیل کرده است.
چرم لاکی و پرومریکها (poromerics) در کاربردهایی استفاده میشوند که ظاهر براق و چشمنواز مهمترین ملاحظه است. نمونهها شامل اقلام مد مانند کیفهای پول و کیفهای دستی، کفشهای رقص و فرم، چکمههای بلند تا ران و چکمههای کشتی حرفهای، کمربندها و پالتوهای سنگر میشود. در سالهای اخیر چرم لاکی به مادهای محبوب برای کتانیهای نسخهی محدود تبدیل شده است.
در ابتدا از روکشی لاکی بر پایهی روغن بزرک استفاده میشد؛ سپس این فرآیند بهطور گسترده با پلاستیکهایی مانند پارکسین (Parkesine) جایگزین شد. چرم لاکی امروزی معمولاً با روکش پلاستیکی یا مصنوعی ساخته میشود. این امر همچنین امکان دسترسی به رنگها و الگوهای بیشتری را فراهم کرده است.
چرم لاکی گاهی با چرمهای مصنوعی مانند کورفام (Corfam) دوپونت (DuPont) و کلارینو (Clarino) کورای (Kuraray) اشتباه گرفته میشود که موادی مصنوعی با ظاهری براق مشابه هستند.
تاریخچه
یکی از اولین اشارهها به چرم لاکی در نشریهی ادواری بریتانیایی ۱۷۹۳ با عنوان The Bee, or Literary Weekly Intelligencer آمده است که در مقالهای با عنوان ‘Hand’s patent leather’ اشاره میکند که ‘آقایی به نام هند (Hand)’ در بیرمنگام انگلستان، اختراعی را برای آمادهسازی چرم منعطف با جلا و پرداختی که آن را در برابر آب نفوذناپذیر میکند و تنها با یک اسفنج مرطوب میتوان درخشش اولیهاش را بازگرداند، به ثبت رساند. در نوامبر ۱۷۹۹، مخترع ادموند پرایور (Edmund Prior) از هولبورن (Holborn)، لندن، انگلستان، اختراعی را برای روشی برای رنگآمیزی و رنگبندی انواع چرم به ثبت رساند؛ و در ژانویهی ۱۸۰۵، مخترع چارلز مولرستن (Charles Mollersten) از هکنیویک (Hackney Wick) اختراعی را برای بهکارگیری ترکیب شیمیایی در آمادهسازی پوستهای خام، پوست حیوانات و چرم برای دادن ‘جلایی زیبا’ به ثبت رساند. با این حال، محبوبیت چرم لاکی عمدتاً مدیون ست بویدن (Seth Boyden) است.
فرآیند روکشکاری توسط مخترع ست بویدن (Seth Boyden) از نوآرک، نیوجرسی، در ۱۸۱۸ به ایالات متحده معرفی و بهبود یافت و تولید تجاری آن از سپتامبر ۲۰ سال ۱۸۱۹ آغاز شد. فرآیند بویدن که وی آن را به ثبت نرساند، از یک روکش لاکی بر پایهی روغن بزرک استفاده میکرد. در ۱۸۱۸، بویدن یک قطعه چرم لاکی ساخت آلمان که گفته میشد جلوی کلاه نظامی آلمانی است، از یک سازندهی محلی کالسکه دریافت کرد و از آن برای بررسی امکان تولید نسخهای از این چرم در ایالات متحده استفاده کرد؛ چرمی که با چنان شیوهای فرآوری شده باشد که از نظر ظاهری بسیار آراستهتر از چکمههای کار و کالاهای چرمی مشابه باشد، اما ویژگیهای مطلوب محافظت و دوام را حفظ کند. با مهندسی معکوس چرم لاکی اروپایی، او راهی برای تولید چرم لاکی خود یافت. با استفاده از مجموعهای از روکشهای مبتنی بر روغن بزرک، تولید تجاری چرم براق جدید در سپتامبر ۲۰ سال ۱۸۱۹ آغاز شد. تلاشهای بویدن منجر به تولید چرم براقی شد که به سرعت بهعنوان مکملی برای پوشاک رسمی مورد استقبال قرار گرفت. بویدن هرگز فرآیند ابداعیاش را به ثبت نرساند.
روش اروپایی بعدی تولید در ۱۹۰۶ به شرح زیر توصیف شده است:
در آمادهسازی چرم لعابدادهشده، از آغاز این صنعت در اروپا، یک لایهی پایه از دودهی چراغ مخلوط با روغن بزرک بر روی سطح گوشتی پوست اعمال میشد. لایههای متوالی از این مخلوط زده میشد و پس از هر لایه، پوست خشک میشد و سطح با سنگ پا ساییده میشد. سپس پوستها دوباره با یک مایع مشکی مخلوط با تربانتین سیاه میشدند و دوباره آویخته میشدند تا خشک شوند. پس از آنکه پوستها حدود یک ماه یا در صورت امکان بیشتر، در یک توده انباشته میشدند تا تهنشین شوند، چرم روی قاب کشیده و یک لایهی رویهای از ورنی با برس زده میشد. سپس در فری با حرارت متوسط پخته میشد. دما به تدریج افزایش مییافت و پخت سه روز ادامه مییافت. در معرض آفتاب قرار گرفتن به مدت ده ساعت فرآیند را کامل میکرد. اخیراً سازندگان آمریکایی چرم لاکی را از پوستهای دباغیشده با کروم تولید میکنند. محصول کاملاً متفاوت است، فرآیند بهکاررفته نیز همینطور. چرم نرمتر و منعطفتر است و جلایی کمدرخشانتر از چرم ساختهشده از پوست دباغیشده با پوست درخت دارد، اما بسیار کمتر احتمال دارد ترک بخورد و برای کفش مناسبتر است تا چرم شکننده و غیرمنعطفی که با روش قدیمی تولید میشد.
بعدها، جایگزینی پلاستیکهایی مانند پارکسین (Parkesine) به جای فرآوری با روغن بزرک، تولید چرم لاکی را ارزانتر کرد. در نهایت، رزینهای مصنوعی فرآیند را سادهتر کردند و هزینههای تولید را بیشتر کاهش دادند و تولید انبوه چرم لاکی را ممکن ساختند.
در گرایشهای مد بریتانیایی دههی ۱۹۶۰، کفشها، چکمهها و کیفهای دستی اغلب از چرم لاکی یا وینیل ساخته میشدند. کفشهای لاکی در رنگهای مشکی، زرد، سبز، نارنجی، صورتی روشن، سفید، آبی و قرمز در دسترس بودند.
مراقبت از محصول

«Patent leather shoes» — تصویر: Kristin from Oslo, Norway — CC BY 2.0 — ویکیمدیا کامنز
چرم لاکی و پرومریکها به شکل مشابهی تمیز میشوند. کثیفی چسبیده به روکش را میتوان با یک دستمال مرطوب پاک کرد و در صورت نیاز از صابون ملایم استفاده کرد. خراشها و آثار سایش جزئی روی روکش را میتوان با یکی از چندین پاککنندهی مخصوص چرم لاکی و پرومریک موجود در بازار پاک کرد. با استفادهی مکرر، چرم لاکی در نهایت جلای خود را از دست میدهد، اما همچنان نرمتر از اکثر انواع دیگر چرم خواهد بود و ظاهری شبهلاستیکی پیدا میکند.
چرم لاکی با رنگهای روشنتر مستعد انتقال رنگ است. هنگامی که یک جنس لاکی در کنار جنسی رنگی نگهداری میشود، رنگ آن جنس میتواند به چرم لاکی نفوذ کند. نگهداری اجناس چرم لاکی در یک کیسهی گرد و غبار سفید به جلوگیری از این امر کمک میکند.
تحلیل رزمد: چرم لاکی از کارگاه نوآر تا پیادهرو مد
چرم لاکی نوعی چرم روکشدار با سطحی براق و شیشهمانند است که در عین انعطافپذیری، تقریباً ضدآب نیز هست. این ویژگیهای بصری و کاربردی، آن را به مادهای محبوب برای اکسسوریهای رسمی تبدیل کرده است. ریشهی این محصول به اواخر قرن هجدهم در بریتانیا بازمیگردد، اما رواج گستردهاش به نوآوری سِت بویدن در نیوارک، نیوجرسی، در سال ۱۸۱۸ مدیون است؛ کسی که فرایند تولید را از روی یک کلاه نظامی آلمانی مهندسی معکوس کرد و بدون ثبت اختراع، تولید تجاری آن را از ۲۰ سپتامبر ۱۸۱۹ آغاز کرد.
فرایند تولید در طول زمان دگرگون شد: از روکشهای مبتنی بر روغن بزرک و دودهی چراغ که نیازمند مراحل پخت و آمادهسازی پیچیدهای بود، تا جایگزینی با پلاستیکهایی مانند پارکسین و در نهایت رزینهای مصنوعی که تولید انبوه و رنگهای متنوعتر را ممکن ساختند. این سیر تحول نشان میدهد که چرم لاکی امروزی از نظر ساختار با نمونهی اصیل تاریخیاش تفاوت اساسی دارد، هرچند ظاهر براق آن حفظ شده است.
جایگاه این ماده در مد نیز ثابت نمانده: از کفشهای رسمی و بوتهای رانی و کمربند گرفته تا کیف و کت، و در سالهای اخیر کفشهای اسنیکر نسخهی محدود. دههی ۱۹۶۰ در بریتانیا نقطهی اوجی بود که چرم لاکی در رنگهایی چون زرد، نارنجی، صورتی تند و قرمز وارد مد روزمره شد و از انحصار فرمالیته خارج گشت.
نکتههای کلیدی
- چرم لاکی دانهریز است و با روکشی براق تولید میشود؛ تقریباً ضدآب و در عین حال انعطافپذیر است.
- اولین اشارهی مکتوب به آن در نشریهی بریتانیایی The Bee در سال ۱۷۹۳ است و به شخصی به نام Hand در بیرمنگام نسبت داده شده.
- سِت بویدن در ۱۸۱۸ فرایند تولید را به آمریکا برد و بدون ثبت اختراع، تولید تجاری را از ۲۰ سپتامبر ۱۸۱۹ آغاز کرد.
- فرایند اروپایی اولیه شامل لایههای متعدد دوده و روغن بزرک، آسیاب با سنگ پا و پخت چندروزه در کوره و قرار گرفتن در آفتاب بود.
- جایگزینی روغن بزرک با پلاستیکهایی مانند پارکسین و سپس رزین مصنوعی، تولید انبوه و تنوع رنگی را ممکن کرد.
- چرم لاکی روشن در برابر مهاجرت رنگ از اجسام مجاور آسیبپذیر است و نگهداری در کیسهی گردگیر سفید توصیه میشود.
- با گذشت زمان سطح براق آن کدر میشود اما همچنان نرمتر از اکثر چرمهای دیگر باقی میماند.
این دانستهها به چه کارتان میآید؟
اگر میخواهید چرم لاکی بخرید، بدانید که محصول مدرن عموماً روکش پلاستیکی یا رزین مصنوعی دارد، نه لاک طبیعی؛ پس انتظار تنفسپذیری چرم سنتی را نداشته باشید. تمیز کردنش اما ساده است: پارچهی مرطوب و در صورت نیاز صابون ملایم کافی است، و خراشهای جزئی با پاککنندههای مخصوص چرم لاکی برطرف میشوند.
برای نگهداری، بهویژه اگر رنگ روشن دارید، هرگز آن را کنار پارچه یا چرم رنگی نگذارید؛ رنگ ممکن است به سطح براق نفوذ کند و پاک نشود. کیسهی گردگیر سفید سادهترین راه پیشگیری است. شناختن این ویژگیها کمک میکند تصمیم آگاهانهتری بگیرید: چرم لاکی برای مناسبتهای رسمی یا افزودن درخشش به استایل روزمره گزینهای واقعی است، نه صرفاً یک مد گذرا.
بیشتر بخوانید: نگهداری از کفش چرم؛ راهنمای کامل تمیز کردن و واکس، کفش اسکارپن زنانه؛ راهنمای کامل تاریخچه، انواع و ست کردن
منابع
منبع و مجوز: این نوشته ترجمهی فارسیِ مقالهی «Patent leather» از ویکیپدیای انگلیسی (نسخهی ترجمهشده) است که نویسندگانِ ویکیپدیا آن را تحت مجوزِ Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 منتشر کردهاند. متنِ این نوشته، شاملِ ترجمه و بخشِ «تحلیل رزمد»، تحت همین مجوز منتشر میشود و با ذکرِ منبع قابلِ بازنشر است.
تغییرات نسبت به اصل: ترجمه به فارسی؛ حذفِ پانویسها، شمارهی ارجاعها، جعبههای اطلاعات و بخشهای پایانی (مانندِ «جستارهای وابسته»، «منابع» و «پیوند به بیرون»)؛ و افزودنِ بخشِ «تحلیل رزمد».
تصاویر: فقط تصاویرِ دارای مجوزِ آزاد از ویکیمدیا کامنز؛ نامِ پدیدآورنده و مجوزِ هر تصویر زیرِ همان تصویر آمده و مجوزِ هر تصویر فقط شاملِ همان تصویر است.
اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل بهعنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.
انتخاب بهعنوان منبع ترجیحی در گوگل

تایید شده توسط دیجیکالا