پیراهن رسمی مردانه: تاریخچه، اجزا، جنس و قواعد پوشش

ترجمه رزمد «Dress shirt»

در انگلیسی آمریکایی، پیراهن رسمی (dress shirt)، پیراهن دکمه‌دار (button shirt)، پیراهن دکمه‌جلو (button-front)، یا پیراهن دکمه‌بالا (button-up shirt) — که در انگلیسی بریتانیایی صرفاً «shirt» نامیده می‌شود — پوشاکی است با یقه و بازشدگی تمام‌طول در جلو، که با دکمه یا سردکمه‌های پیراهن بسته می‌شود. پیراهن دکمه‌پایین (button-down) یا پیراهن دکمه‌پایین‌دار، پیراهن رسمی‌ای است با یقه‌ی دکمه‌پایین — یقه‌ای که نوک‌هایش با دکمه به پیراهن متصل می‌شود.

پیراهن رسمی معمولاً از پارچه‌ی بافته شده دوخته می‌شود و به‌طور معمول با کراوات یا پاپیون، کت، کت‌وشلوار یا لباس رسمی همراه است، هرچند پیراهن رسمی را می‌توان به‌صورت غیررسمی‌تر نیز پوشید.

در انگلیسی بریتانیایی، «dress shirt» — که در انگلیسی آمریکایی «پیراهن رسمی» (formal shirt) یا «پیراهن اسموکینگ» (tuxedo shirt) نامیده می‌شود — به‌طور خاص به پوشاک رسمی‌تر شبانه اشاره دارد که اغلب دارای سینه‌بندی تزئینی گلدوزی‌شده است و برای پوشیدن با کمربند کامربند (cummerbund)، همراه با کت شام دکمه‌مشکی (black-tie) یا دنباله‌دار سفید (white-tie) به کار می‌رود. برخی از این پیراهن‌های رسمی دارای جلوی سفت و یقه‌های جداشدنی هستند، یا به‌صورت یقه‌ی ایستاده‌ی بالی (wing collar) یا یقه‌ی تاشو (fold-down collar)، که با سردکمه‌های یقه متصل می‌شوند.

تاریخچه

به‌طور سنتی پیراهن‌های رسمی را مردان و پسران می‌پوشیدند، در حالی که زنان و دختران اغلب بلوز می‌پوشیدند که گاهی «شمیز» (chemise) نامیده می‌شد. با این حال، در اواسط دهه‌ی ۱۸۰۰، این پوشاک به یکی از آیتم‌های لباس زنانه نیز تبدیل شد و امروزه هر دو جنس آن را می‌پوشند.

اجزا

یک پیراهن دارای چندین جزء است:

• یک تکه پارچه‌ی پشت که معمولاً چین‌دار، جمع‌شده یا تنظیم‌شده در بخشی از پارچه در قسمت فوقانی پشت، پشت گردن و روی شانه‌هاست و «یوک» (yoke) نامیده می‌شود (یا یک‌تکه یا با درز عمودی در وسط).
• دو پانل جلو که اندکی روی هم می‌آیند و در وسط، روی پلاکت (placket)، با دکمه (یا به‌ندرت با سردکمه‌های پیراهن) بسته می‌شوند.
• آستین‌های یک‌تکه با پلاکت در مچ و نواری از پارچه دور هر مچ که «سرآستین» (cuff) نامیده می‌شود، یا در غیر این صورت آستین کوتاه (بریده‌شده بالای آرنج)، هرچند این حالت سنتی نیست.
• یقه، نواری دور گردن که معمولاً یقه‌ی برگردان (turndown collar) است؛ این نوار به سمت پایین از گردن تا می‌شود و دو نوک در جلو باقی می‌گذارد که عرض فاصله‌ی میان آن‌ها «اسپرد» (spread) نامیده می‌شود.

در ابتدا یقه‌ها و سرآستین‌ها جداشدنی بودند و با سردکمه یا دکمه نگه داشته می‌شدند تا دوخت و نگهداری آسان‌تر باشد. دلیل این امر آن بود که این بخش‌ها بیشترین سایش را داشتند و زودتر کثیف می‌شدند، از این رو نیاز به شست‌وشوی ویژه و تعویض مکرر داشتند؛ این در زمانی بود که رختشویی کاری بسیار پرزحمت و دشوار بود و این محصولات پیش از تولید انبوه بسیار گران بودند.

یقه‌ها

سبک‌های مختلفی از یقه وجود دارد که شاخص اصلی رسمی‌بودن یک پیراهن است. همه‌ی مواردی که در اینجا بحث می‌شود یقه‌های متصل هستند، نه سبک‌های خاص یقه‌های جداشدنی. بالاترین دکمه دکمه‌ی شماره‌ی ۱ است.

• یقه‌های باز (Spread collars) فاصله‌ای حدود ۳+۱⁄۲ تا ۸+۱⁄۲ اینچ (۸۹ تا ۲۱۶ میلی‌متر) میان نوک‌های یقه دارند، و یقه‌های پهن‌تر اغلب به نام یقه‌های کات‌اوی یا ویندزور، به افتخار دوک ویندزور، شناخته می‌شوند. این سبکِ شهری رسمی‌تر است، هرچند در اروپا رایج بوده و در بریتانیا غالب است.
• یقه‌های نوک‌دار، مستقیم یا کوچک، باریک هستند و فاصله‌ی بین نوک‌های یقه در آن‌ها ۲+۱⁄۲ تا ۴ اینچ (۶۴ تا ۱۰۲ میلی‌متر) است.
• یقه‌ی دکمه‌پایین (button-down collar) یا یقه‌ی ورزشی (sport collar) دارای نوکی است که با دکمه به جلوی پیراهن متصل می‌شود. این یقه در اصل متعلق به پیراهن ورزشی بریتانیایی (فوتبال، کریکت، چوگان و غیره) بود. پیراهن بازیکنان چوگان بریتانیایی نخستین بار در بریتانیا توسط جان ای بروکس (John E Brooks) در ۱۸۹۶ تولید شد و پس از بازگشت وی به آمریکا توسط برادران بروکس (Brooks Brothers) کپی‌برداری شد. در ایالات متحده معمولاً با یا بدون کراوات پوشیده می‌شود، اما در سایر جاها معمولاً بدون کراوات پوشیده می‌شود.

سبک‌های کمتر رایج زیر همگی زمانی متداول بودند، اما محبوبیت‌شان کاهش یافته است.

• یقه‌های حلقه‌دار (eyelet collars) به یک میله‌ی دمبل‌شکل نیاز دارند تا سوراخ کوچک دوخته‌شده روی هر نوک را به هم وصل کند.
• یقه‌های تب‌دار (tab collars) یقه‌های نوک‌تیزی هستند با دو نوار پارچه که از وسط یقه امتداد می‌یابند و پشت کراوات به هم وصل می‌شوند. این نوارها کراوات را بالا می‌برند و اثری قوسی شبیه یقه‌ی سنجاق‌شده ایجاد می‌کنند. نوارها می‌توانند با گیره‌ی فلزی، دکمه یا سردکمه بسته شوند.
• یقه‌های باشگاهی (club collars) لبه‌های گرد دارند و در چند دهه‌ی اول قرن بیستم بسیار محبوب بودند. این یقه‌ها به دلیل سریال‌های تلویزیونی مانند دانتون ابی (Downton Abbey) دوباره رواج یافته‌اند.
• یقه‌ی دانشگاهی (varsity) نوعی یقه‌ی اسپرد است که در آن نوک‌ها از پلاکت پیراهن به سمت بیرون خمیده‌اند.
• پیراهن‌هایی که برای استفاده با یقه‌ی جداشدنی طراحی شده‌اند دارای یقه‌ی تونیک (tunic collar) هستند که نوار ایستاده‌ی کوتاهی از پارچه دور گردن است و در جلو و پشت دارای سوراخی برای سردکمه‌های یقه است.
• پیراهن‌های وینچستر (Winchester) پیراهن‌هایی رنگی یا دارای طرح هستند که یقه‌ای سفید و متضاد (به هر سبکی که تصور شود) و گاهی سرآستین‌هایی سفید و متضاد دارند. این سبک بازمانده‌ای است از دورانی که پیراهن‌ها یقه‌های جداشدنی داشتند و آن یقه‌ها (معمولاً) فقط به رنگ سفید موجود بودند. پیراهن‌های وینچستر در طول زمان بارها از مد افتاده و دوباره به مد بازگشته‌اند، اما در دهه‌ی ۱۹۸۰ به‌شدت با صنعت مالی پیوند خوردند؛ زمانی که شخصیت گوردون گکو (Gordon Gekko) در فیلم «وال استریت» (Wall Street) پیراهن‌های وینچستر می‌پوشید.

سرآستین‌ها

تمایز اصلی میان سرآستین‌ها این است که آیا برای بستن به دکمه نیاز دارند یا به دکمه‌ی کفشی، و آیا به عقب تا می‌شوند (دوتایی) یا تکی هستند. بنابراین انواع اصلی حاصل از این تمایزها عبارت‌اند از:

• سرآستین بشکه‌ای (Barrel)، سبک استاندارد که بسته به سلیقه با یک یا دو دکمه بسته می‌شود.
• سرآستین دوتایی یا فرانسوی (French)، که طول اضافی از آستین دارند که به عقب تا می‌شود و با دکمه‌های کفشی بسته می‌شود، و معمولاً رسمی‌تر از سرآستین‌های بشکه‌ای به شمار می‌آید.
• سرآستین تکی، رسمی‌ترین سبک که معمولاً تنها با لباس شب رسمی (یعنی ‘کراوات سفید’) پوشیده می‌شود، با دکمه‌های کفشی بسته می‌شود اما به عقب تا نمی‌شود.
• سرآستین میلانی (Milanese) که در آن بشکه بخشی از پارچه دارد که مشابه سرآستین فرانسوی به عقب تا می‌شود، اما بدون دکمه‌ی کفشی است. گاهی سرآستین دستکش (gauntlet cuff) هم نامیده می‌شود.

علاوه بر این، تنوع‌هایی نیز وجود دارد؛ برای مثال، سرآستین‌های بشکه‌ای ممکن است مورب (mitred) باشند و گوشه‌شان به زاویه‌ی ۴۵ درجه بریده شده باشد. سبک‌های کمتر رایج شامل سرآستین پورتوفینو (Portofino) یا کوکتل می‌شود که یک سرآستین دوتایی است که به‌جای دکمه‌ی کفشی با دکمه بسته می‌شود و برای نخستین بار توسط پیراهن‌دوزان خیابان جرمین (Jermyn Street) یعنی ترنبول اند اسر (Turnbull & Asser) ساخته شد و بعداً توسط شخصیت داستانی جیمز باند (James Bond) در فیلم‌های از ۱۹۶۲ به بعد به محبوبیت رسید.

دیگر ویژگی‌ها

یک پیراهن سنتی با کیفیت بالا دامن‌های بلندی دارد که در پشت تقریباً تا زانو می‌رسند و از این رو هفت یا هشت دکمه دارد. نوار عمودی پارچه‌ای که در امتداد باز شدن جلوی پیراهن قرار دارد پلکت (placket) نامیده می‌شود و ظاهری متقارن‌تر به محل اتصال سمت چپ، که روی سمت راست قرار می‌گیرد، می‌دهد. این ترتیب چپ روی راست در بستن جلیقه و کت نیز دیده می‌شود، هرچند دکمه‌های لباس زنانه به شکل برعکس (راست روی چپ) بسته می‌شوند. دکمه‌قاب‌ها که به صورت عمودی تراز شده‌اند روی پلکت قرار می‌گیرند، هرچند دکمه‌ی بالایی و دکمه‌های پایین جلوهای سخت به صورت افقی تراز می‌شوند. دکمه‌قاب‌ها یکی از معدود جاهایی هستند که می‌توان تفاوت دوخت دستی و ماشینی را در حین پوشیدن پیراهن مشاهده کرد، و طراحان مد گاهی از نخ متضاد در اینجا یا روی خود دکمه‌ها برای تأثیر بیشتر استفاده می‌کنند.

برای اینکه پشت پیراهن پُری بیشتری داشته باشد، اغلب در محل اتصال پانل پشت به یوک (yoke) چین‌هایی وجود دارد. در برخی سایزبندی‌ها این چین‌ها لازم نیستند و در پیراهن‌های دست‌دوز ممکن است پارچه‌ی اضافی به‌طور پیوسته در درز کار شود. در آمریکا چین باکس (box pleat) رایج است (دو چین کنار هم در مرکز)، در حالی که در بریتانیا چین‌ها به‌صورت گسترده‌تر زیر شانه‌ها قرار می‌گیرند.

پیراهن‌های کمتر اتفاقی (casual) در بریتانیا جیب ندارند، اما پیراهن استاندارد در آمریکا یک جیب در سمت چپ پوشنده دارد که یک تکه‌ی دوخته‌شده با لبه‌ی ساده‌ی بالایی است و به‌صورت اختیاری یک دکمه برای بستن دارد. این جیب کوچک به اندازه‌ای بزرگ است که یک بسته سیگار یا چند خودکار را در خود جا دهد (می‌توان از محافظ جیب نیز استفاده کرد). پیراهن‌های کمتر رسمی ممکن است جیب‌های بزرگ‌تر، جیب‌های دوتایی، یا جیب‌هایی با درپوش داشته باشند؛ پیراهن‌های سافاری یا با سبک نظامی اغلب دو جیب بزرگ با درپوش دکمه‌دار دارند. پیراهن‌های کمتر رسمی ممکن است روی آستین‌ها نیز جیب‌های کوچکی داشته باشند. بند شانه روی پیراهن‌های رسمی عملاً وجود ندارد، به استثنای لباس‌های نظامی.

پیراهن‌های آستین کوتاه لبه‌ای ساده (بدون دکمه) بالای آرنج پوشنده دارند. آن‌ها گزینه‌ای تابستانی یا گرمسیری و اتفاقی به شمار می‌آیند، هرچند بسیاری از مردم فقط آستین بلند سنتی را در همه‌ی موقعیت‌ها می‌پوشند.

پیراهن‌های رسمی

در بریتانیا، اصطلاح پیراهن مجلسی (dress shirt) برای نوع خاصی از پیراهن رسمی به کار می‌رود. پیراهن‌های رسمی روزانه برای پوشیدن با لباس صبح (morning dress) وجود دارند، و پیراهن‌های مجلسی سفید که به عنوان لباس شب استفاده می‌شوند.

پیراهن مجلسی روزانه تا حد زیادی شبیه یک پیراهن معمولی است و معمولاً سفید رنگ است، با یقه‌ای سخت و جداشدنی، هرچند طرح‌های دیگری مانند راه‌راه آبی عمودی نیز مناسب هستند. سرآستین دوتایی متداول‌ترین است. این نوع پیراهن طبق رسم توسط برخی وکلا و قضات نیز پوشیده می‌شود.

پیراهن شب، برای پوشیدن با لباس شب، مثلاً به عنوان بخشی از لباس کراوات مشکی یا کراوات سفید، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد. در آمریکا، این پیراهن اغلب پیراهن تاکسیدو (tuxedo shirt) یا پیراهن تاکس (tux shirt) نامیده می‌شود. رنگ این پیراهن همیشه سفید است.

پیراهن مورد نیاز برای کراوات سفید بسیار مشخص است. باید یقه‌ی بال‌دار جداشدنی داشته باشد و به‌جای دکمه، با سنجاق‌های پیراهن (shirt studs) در جلو بسته شود. این سنجاق‌ها معمولاً از صدف مروارید با قاب طلا یا نقره هستند، اما مرصع با سنگ عقیق سیاه (black onyx) نیز مجاز است. دکمه‌های کفشی باید با سنجاق‌ها هماهنگ باشند. جلوی پیراهن پانل‌هایی دارد که از جنس متفاوتی نسبت به بقیه‌ی پیراهن ساخته شده‌اند و تنها قسمت‌هایی هستند که زیر جلیقه دیده می‌شوند. شکل این پانل‌ها، یکی در هر طرف، یا مستطیلی است یا شکل U قدیمی‌تر (که برای نشستن زیر جلیقه‌های U-شکل دهه‌ی ۱۹۲۰ طراحی شده بود و اکنون عمدتاً با شکل V مدرن‌تر جایگزین شده است). جنس پانل‌ها یا لایه‌هایی از پنبه‌ی ضخیم ساده است که به شدت نشاسته‌زده شده (این نوع اغلب پیراهن جلوی پخته‌شده نامیده می‌شود زیرا پیراهن باید برای پاک کردن نشاسته قبل از شستشو در آب جوش گذاشته شود)، یا پنبه‌ی مارسلا (Marcella) (پیکه). مارسلا رایج‌تر است اما کمی کمتر رسمی است، هرچند همچنان مناسب است، زیرا در اصل برای استفاده روی پیراهن‌های شب رسمی طراحی شده بود، چرا که بافت آن می‌تواند نشاسته‌ی بیشتری جذب کند و جلویی سفت‌تر ایجاد کند. به طور سنتی، پیراهن‌های بدون یقه با یقه‌ی بال‌دار جداشدنی که با سنجاق‌های یقه بسته می‌شود استفاده شده‌اند، اما طرح‌های یکپارچه نیز گاهی دیده می‌شوند، هرچند بسیاری این را نادرست می‌دانند و معتقدند ظاهر ضعیف‌تری ایجاد می‌کند. سرآستین‌ها تکی هستند و به‌شدت نشاسته‌زده‌اند (اگر جلو از جنس مارسلا باشد، سرآستین‌ها معمولاً با آن هماهنگ هستند).

مواد

پیراهن‌ها از پارچه‌ی بافته شده ساخته می‌شوند. الیاف طبیعی که در گذشته بیشتر استفاده می‌شدند عبارت بودند از پنبه (رایج‌ترین)، کتان (قدیمی‌ترین)، رامی، پشم یا ابریشم. امروزه الیاف مصنوعی مانند پلی‌استر یا آمیزه‌های پلی‌استر نیز به‌دلیل هزینه‌ی کم و چروک‌پذیری کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، هرچند اکثر پیراهن‌دوزان آن‌ها را به‌دلیل نرمی و تنفس‌پذیری کمتر، ضعیف‌ترین ماده می‌دانند. با این حال، درحالی‌که پیراهن‌های پنبه‌ای باکیفیت می‌توانند با مراقبت چند دهه دوام بیاورند، آمیزه‌ی پلی‌استر/پنبه ممکن است در محیط‌های پرفشارتر کاربرد داشته باشد. پنبه‌ی جیزا (Giza) نوعی پنبه‌ی باکیفیت است که به‌دلیل طول تار بلندش، انتخاب مورد علاقه‌ی پیراهن‌دوزان مرغوب است. کتان پارچه‌ای خنک تولید می‌کند که به‌شدت چروک می‌خورد و بیشتر در پیراهن‌های تابستانی سبک به کار می‌رود. بنابراین پنبه ماده‌ی استاندارد برای همه‌ی پیراهن‌ها به‌جز ارزان‌ترین آن‌هاست. ابریشم گاهی پوشیده می‌شود، هرچند گرم است و درخشندگی مشخصی دارد.

نخ‌های حاصل از این الیاف به انواع مختلفی از بافت‌ها بافته می‌شوند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: برادکلات (broadcloth)، با تعداد تارهای عمودی دو برابر تارهای افقی، که پارچه‌ای صاف و رسمی برای پیراهن می‌دهد؛ توییل (twill)، که در آن برآمدگی‌های تار افقی در یک راستا قرار نمی‌گیرند و الگویی مورب ایجاد می‌کنند و برای اکثر پیراهن‌های چهارخانه‌ی روستایی (مانند تاترسال/tattersall) استفاده می‌شود؛ پاپلین (poplin)، با تار عمودی سنگین‌تر از تار افقی، که پارچه‌ای رسمی‌تر می‌دهد؛ و بافت‌های آکسفورد (Oxford). بافت‌های آکسفورد ساده یا پین‌پوینت آکسفورد (pinpoint Oxford) به‌عنوان پارچه‌های غیررسمی محبوب‌اند و معمولاً در ترکیب با یقه‌ی دکمه‌دار (button-down) استفاده می‌شوند، درحالی‌که رویال آکسفورد (royal Oxford) به‌قدری انعطاف‌پذیر است که هم در پیراهن‌های ورزشی و هم رسمی کاربرد دارد. بافت‌های دیگر یا تغییرات بسیاری از این‌ها وجود دارد، از جمله الگوهای اند-آن-اند (end-on-end) که در آن‌ها تارهای سفید و رنگی به‌طور متناوب استفاده می‌شوند و ظاهری خال‌خالی ایجاد می‌کنند، یا بافت‌های نادرتر مانند وویل (voile) و باتیست (batiste) که پارچه‌هایی بسیار سبک هستند و تنها برای پیراهن‌های تابستانی یا بخش‌های پنهان پیراهن‌های رسمی به کار می‌روند.

استفاده از طرح و رنگ نیز اهمیت دارد. در اصل، در دوره‌ی ادواردی (Edwardian)، که پیراهن مدرن پدید آمد، همه‌ی پیراهن‌ها سفید بودند. به‌تدریج رنگ‌های بیشتری معرفی شدند، از جمله آبی که محبوب‌ترین رنگ است، به‌ویژه در سایه‌های روشن‌تر مانند ودج‌وود (Wedgwood). اکنون طیف کاملی از رنگ‌ها به‌طور معمول در دسترس است، هرچند سفید، آبی روشن، کرم، و تا حدودی سایه‌های کمرنگ صورتی و اسطوخودوس، رکن اصلی پوشش اداری متعارف باقی مانده‌اند. پیراهن‌های کمتر سنتی با رنگ‌های تیره‌تر نیز ساخته می‌شوند. رنگ‌های روشن و چاپ‌های جذاب برای پوشش کاملاً غیررسمی پس از جنگ با لباس‌های تعطیلاتی سبک مانند پیراهن هاوایی (Hawaiian shirt) رواج یافتند.

برای پیراهن‌های اداری رسمی‌تر، بافت ساده یا الگوی ظریفی مانند هرینگبون (herringbone) معمول است. در محیط‌های غیررسمی‌تر، راه‌راه و چهارخانه در کنار بافت‌های ساده رایج‌اند. در مناطق روستایی‌تر، پیراهن‌های پلد (plaid) یا چهارخانه ممکن است رایج‌تر باشند، مانند پیراهن‌های تاترسال که با پوشش روستایی بریتانیایی مرتبط‌اند. اندازه‌ی الگو قرار است با توییدهای (tweeds) دارای الگوهای مختلف هماهنگ شود. همچنین استفاده از رنگ ممکن است تا حدودی فصلی باشد، به‌طوری که سایه‌هایی مانند سبز بیشتر با پاییز مرتبط‌اند تا رنگ‌های تابستانی مانند زرد. رنگ‌ها و الگوها ممکن است به دلایلی بیش از صرفاً زیباشناختی انتخاب شوند، چرا که گرایش‌هایی مانند پاور درسینگ (power dressing) – که نخستین بار در کتاب مالوی (Molloy)، ‘لباس برای موفقیت’ (Dress for Success) به آن اشاره شد – بر تأثیر اجتماعی پوشاک تأکید می‌کنند. به عنوان مثال، یک مدیر اجرایی ممکن است به‌طور کلیشه‌ای کت‌وشلوار پین‌استرایپ (pinstriped) و کراوات قرمز را برای نمایاندن تصویری خاص ترجیح دهد.

بدون اتو

پیراهن‌های بدون چروک پس از اینکه نخستین بار در ۱۹۵۳ توسط بروکس برادرز (Brooks Brothers) معرفی شدند، محبوبیت یافتند. رزینی که برای ساخت پیراهن‌های بدون چروک استفاده می‌شود، فرمالدهید آزاد می‌کند که می‌تواند برای برخی افراد – به‌ویژه کسانی که پیش از این آلرژی ایجاد کرده‌اند – باعث درماتیت تماسی شود؛ هیچ الزام افشاسازی‌ای وجود ندارد و در ۲۰۰۸ دفتر پاسخگویی دولت ایالات متحده (US Government Accountability Office) فرمالدهید را در لباس‌ها آزمایش کرد و دریافت که به‌طور کلی بالاترین سطوح در پیراهن‌ها و شلوارهای بدون چروک وجود دارد.

استفاده از الیاف مصنوعی – به‌ویژه نایلون در ابتدا، اما اکنون معمولاً پلی‌استر که اغلب در آمیزه با پنبه است – پارچه‌های پیراهنی تولید کرده که به‌دلیل تمایل کمتر این پارچه‌ها به چروک خوردن در هنگام استفاده و شستشو – بر خلاف کتان و (تا حدودی کمتر) پنبه – مراقبت‌پذیر آسان تلقی می‌شوند.

نحوه‌ی پوشیدن پیراهن

دامن پیراهن داخل شلوار جا داده می‌شود. برای پوشش اداری و رسمی، کت و کراوات (یا پاپیون) الزامی به شمار می‌آیند. هنگامی که کراوات زده می‌شود، دکمه‌ی بالایی پیراهن بسته می‌شود تا کراوات بتواند به‌خوبی دور گردن پوشنده جا بگیرد و ظاهری مرتب داشته باشد. هنگامی که کراوات زده نمی‌شود، قراردادها درباره‌ی بستن دکمه‌ها در جهان متفاوت است: در ایالات متحده و بریتانیا، دکمه‌ی بالایی عملاً هرگز در غیاب کراوات بسته نمی‌شود – اما باز گذاشتن دو یا چند دکمه بیش از حد غیررسمی تلقی می‌شود. در فرانسه، باز کردن دو دکمه رایج‌تر است و سیاست‌مداران با این سبک در تلویزیون ظاهر می‌شوند. بستن دکمه‌ی بالایی بدون کراوات در سال‌های اخیر در میان جوانان رواج یافته، درحالی‌که به نشانه‌ای از هویت لزبیسم (lesbianism) تبدیل شده، اغلب با پیراهن‌های پلد یا چهارخانه و آستین‌های بالازده. این سبک یقه‌ی دکمه‌بسته (buttoned collar) نیز نامیده می‌شود. پیراهن‌های پولو (Polo) بیشتر احتمال دارد با دکمه‌ی بالایی بسته پوشیده شوند، عمدتاً پیراهن‌های فرد پری (Fred Perry). در کاربرد غیررسمی، این قراردادها اغلب رعایت نمی‌شوند و بسیاری پیراهن‌هایشان را بیرون از شلوار می‌پوشند یا دکمه‌ی بالایی را با کراوات باز می‌گذارند. حتی غیررسمی‌تر از این، برخی اکنون ترجیح می‌دهند پیراهن‌هایشان را اتو نکنند یا از پارچه‌های غیرسنتی ‘بدون اتو’ استفاده کنند. به همین ترتیب، به‌عنوان بخشی از پوشش کاری غیررسمی‌تر، برخی مردان آمریکایی پیراهن‌هایشان را با دو دکمه‌ی بالایی باز (بسته از دکمه‌ی سوم) می‌پوشند، هرچند بستن از دکمه‌ی چهارم به‌طور گسترده‌ای بیش از حد غیررسمی تلقی می‌شود. بر این اساس، برخی پیراهن‌ها با تمایزی در دکمه‌ی دوم یا سوم ساخته می‌شوند تا نشانه‌ای ظریف باشند که از کجا باید دکمه بست. در غیررسمی‌ترین حالت، پیراهن می‌تواند کاملاً بازدکمه شده، روی یک تی‌شرت پوشیده شود.

برازندگی

در ایالات متحده، سایزهای آماده‌پوش پیراهن‌های رسمی به‌طور سنتی از دو عدد تشکیل می‌شوند، مانند ۱۵½ ۳۴، به این معنا که پیراهن دارای یقه‌ای با دور گردن ۱۵+۱⁄۲ اینچ (۳۹۰ میلی‌متر) است (اندازه‌گیری‌شده از مرکز دکمه‌ی بالایی تا مرکز دکمه‌دان متناظر) و آستینی به طول ۳۴ اینچ (۸۶۰ میلی‌متر) دارد (اندازه‌گیری‌شده از نقطه‌ی میانی پشت و شانه‌ها تا مچ دست). اما برای کاهش تعداد سایزهایی که باید تولید و انبار شوند، طول آستین گاهی به شکل ۱۵½ ۳۴/۳۵ ارائه می‌شود (که نشان‌دهنده‌ی یقه‌ای با دور گردن ۱۵+۱⁄۲ اینچ (۳۹۰ میلی‌متر) و آستینی با طول واقعی ۳۵ اینچ (۸۹۰ میلی‌متر) است)، اما هر سردست دارای دو دکمه است تا قطر سردست بتواند کاهش یابد و سردست محکم‌تر روی مچ بنشیند و بدین ترتیب هنگام پوشیدن به این شکل، طول کوتاه‌تر را تقریب بزند. از آنجا که سایز آستین و گردن، سایز دور کمر را در نظر نمی‌گیرند، برخی پیراهن‌ها پهن دوخته می‌شوند تا شکم‌های بزرگ‌تر را جا دهند. پیراهن‌هایی که برای شکم‌های صاف دوخته شده‌اند معمولاً با برچسب ‘fitted’، ‘tailored fit’، ‘athletic fit’ یا ‘trim fit’ مشخص می‌شوند. اصطلاحات مربوط به پیراهن‌های با برش گشادتر متنوع‌تر هستند (‘Traditional’، ‘Regular’، ‘Classic’ و غیره) و گاهی در وب‌سایت سازنده‌ی پیراهن توضیح داده می‌شوند. علاوه بر این، ‘Portly’ یا ‘Big’ اغلب برای سایزهای گردن ۱۸ اینچ (۴۶۰ میلی‌متر) یا بیشتر به کار می‌روند. پیراهن‌های دکمه‌دار بسیار غیررسمی اغلب با سایزهایی مانند small، medium، large و به همین ترتیب اندازه‌بندی می‌شوند. معنای این سایزهای غیراستاندارد نیز به همین شکل یکسان نیست و از تولیدکننده‌ای به تولیدکننده‌ی دیگر متفاوت است.

در صنعت دوخت سفارشی (made-to-order) که در آن هر پیراهن بر اساس الگویی اندازه‌گیری و طراحی‌شده‌ی مجزا دوخته می‌شود، سایزبندی بسیار دقیق‌تر است و از این مشکلات اجتناب می‌کند و همچنین تفاوت‌های دقیق در طول یا عضلانی بودن دست‌ها و شانه‌ها را به‌طور کامل در بر می‌گیرد، هرچند هنوز هم روش‌های مختلفی برای تناسب پیراهن وجود دارد. در حالی که بسیاری ترجیح می‌دهند آستین را بلند ببرند و بگذارند سرآستین روی دست قرار گیرد تا طول آن تنظیم شود، برخی گزینه‌ی بسیار دشوارتری را ترجیح می‌دهند: استفاده از حلقه‌ی بغل بالا و شکل دوخته‌شده‌ی دقیق، به‌گونه‌ای که سرآستین بتواند شل باشد و در هر حرکت بازو دقیقاً در جای درست بنشیند. طراحی مفهومی (Concept design) نوع خاصی از دوخت سفارشی است که در آن مشتری می‌تواند ویژگی‌های پیراهن را نیز انتخاب کند. این ویژگی‌ها معمولاً توسط طراح ایجاد می‌شوند.

پیراهن‌های اندازه‌دوز (Made-to-measure) ممکن است به اندازه‌ی پیراهن‌های سفارشی مناسب نباشند، اما می‌توانند درجه‌ی مشابهی از انتخاب پارچه، سفارشی‌سازی و تناسب را با هزینه‌ای کمتر از دوخت سفارشی فراهم کنند، به شرط آنکه الگوی پایه‌ی سازنده به‌طور کلی تناسب خوبی داشته باشد.

به مدت شصت سال، طراحان و سازندگان کراوات و پیراهن‌های رسمی در ایالات متحده عضو انجمن پوشاک رسمی مردانه (Men’s Dress Furnishings Association) بودند، اما این گروه صنفی در ۲۰۰۸ به دلیل کاهش عضویت ناشی از کاهش تعداد مردانی که کراوات می‌بندند، تعطیل شد.

به‌عنوان بخشی از قواعد پوشش

پیراهن‌های رسمی به‌طور چشمگیری در پوشش رسمی و اداری (حتی اداری غیررسمی) مردان غالب هستند و تقریباً همیشه انتظار می‌رود (یا حتی در جاهایی که قواعد پوشش اجرا می‌شوند الزامی است) که برای چنین مناسبت‌هایی پوشیده شوند. این قاعده حتی زمانی هم که کراوات یا کت پوشیده نمی‌شود، یا حتی زمانی که جین به جای شلوار رسمی پوشیده می‌شود، معمولاً رعایت می‌شود.

به‌طور سنتی، تنها پیراهن‌های یک‌رنگ یا راه‌راه به رنگ‌های سفید، سایه‌های سفید مایل (مانند کرم یا اکرو) و آبی روشن در آمریکای شمالی برای پوشش اداری مناسب تلقی می‌شدند. در پادشاهی متحده، سایه‌های روشن‌تر صورتی و اسطوخودوس معمولاً به همان اندازه مناسب دیده می‌شوند. پیراهن‌های چهارخانه، به‌ویژه الگوهای تاترسال (tattersall)، با پوشش روستایی بریتانیایی ارتباط دارند و بیشتر در مناسبت‌های نادرتری که پیراهن‌های رسمی به‌صورت غیررسمی پوشیده می‌شوند دیده می‌شوند.

تولید صنعتی