ایر یزی کانیه وست: وقتی رپ صنعت کفش را لرزاند

۲۰ شهریور ۱۴۰۵، ۲۳:۲۶ ۸ دقیقه مطالعه

شب گرمی در فوریه ۲۰۰۸ بود. گرمی استیپل در مرکز نیویورک میزبان مراسمی بود که در کمتر از چند ساعت به یکی از بحث‌برانگیزترین لحظات تاریخ اسنیکر تبدیل شد. روی یک جفت کفش نایکی — با طراحی خاص و یک نام روی لیبل آن — نوشته شده بود: Air Yeezy. کانیه وست، مردی که تا آن روز بیشتر با آلبوم‌های «The College Dropout» و «Late Registration» شناخته می‌شد، تازه قدم گذاشته بود به قلمروی که تا آن لحظه متعلق به ورزشکاران بود. آنچه پس از آن اتفاق افتاد، نه فقط تاریخ کفش، که تاریخ رابطه‌ی موسیقی، فرهنگ خیابانی و مد را برای همیشه تغییر داد.

قبل از یزی: موسیقی‌دانان و دنیای کفش

برای فهمیدن اینکه چرا ایر یزی کانیه وست این‌قدر مهم بود، باید یک قدم به عقب برگردیم. در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی، نایکی برای خود قانون محکمی داشت: کفش امضایی فقط برای ورزشکاران است. مایکل جردن، چارلز بارکلی، پنی هاردوِی — اینها الگوی آن دوران بودند. موسیقی‌دانان هم کفش می‌پوشیدند، هم آن را در ویدیوکلیپ‌ها دیده می‌شد، اما همکاری رسمی به شکل «خط طراحی شخصی» برایشان وجود نداشت.

هیپ‌هاپ البته همیشه با اسنیکر رابطه‌ای عمیق داشت. Run-D.M.C. در سال ۱۹۸۶ آدیداس سوپراستار را بی‌بند می‌پوشیدند و آهنگ «My Adidas» را ساختند — که خودش به یک معامله‌ی تاریخی با آدیداس منجر شد. اما این یک تأثیرگذاری فرهنگی بود، نه یک همکاری رسمی با خط طراحی مستقل. کانیه چیزی می‌خواست که پیش از او هیچ غیر-ورزشکاری به آن دست نیافته بود.

ایر یزی: اولین غیر-ورزشکار در تاریخ نایکی

وقتی نایکی در سال ۲۰۰۹ اولین Air Yeezy را به صورت رسمی منتشر کرد، این یک اتفاق تاریخی بود. کانیه وست اولین غیر-ورزشکاری بود که کفش امضایی خود را زیر چتر نایکی عرضه می‌کرد. طراحی Air Yeezy ترکیبی بود از ارجاعات آشکار به Air Jordan III و چیزی که کانیه آن را «کفش یک موجود ماورایی» می‌نامید — با بالای بلند، پلاک‌های نقره‌ای و لایینینگ مخمل‌گونه که هرکدام انگار از یک داستان علمی-تخیلی بیرون آمده بودند.

در سال ۲۰۱۲، Air Yeezy 2 آمد. این بار کانیه صراحتاً گفت که الهامش از ماسک فرعونی توت‌عنخ‌آمون بوده — و این جمله تنها نمونه‌ای از دنیای ذهنی پیچیده‌ای بود که او می‌خواست در طراحی کفش بریزد. Air Yeezy 2 Red October — یکی از رنگ‌بندی‌های این مدل — سال‌ها بعد در بازار دست‌دوم به قیمت‌هایی بالای ۹۰,۰۰۰ دلار فروخته شد. این عدد به خودی خود یک بیانیه فرهنگی بود.

بیشتر بخوانید: تاریخچه کفش کانورس: از زمین بسکتبال تا نماد شورش

جدایی از نایکی: وقتی کنترل مهم‌تر از پول است

آنچه خیلی‌ها نمی‌دانند اینجاست: کانیه وست از نایکی رفت نه به خاطر اختلاف خلاقانه، بلکه به خاطر پول — یا بهتر است بگوییم، به خاطر نبود آن. نایکی به او رویالتی نمی‌داد. در مصاحبه‌ای معروف، کانیه توضیح داد که نایکی به او گفت چون ورزشکار نیستی، سیستم رویالتی برای تو معنا ندارد. این برای مردی که در آن زمان از خود به عنوان یک «نابغه طراح» یاد می‌کرد، قابل قبول نبود.

در سال ۲۰۱۳، قراردادی با آدیداس امضا شد. این بار شرایط متفاوت بود: کنترل خلاقانه کامل، رویالتی از هر جفت فروخته‌شده، و یک خط مستقل با نام Yeezy. آدیداس برای اولین بار در تاریخ خود، این سطح از استقلال را به یک هنرمند غیر-ورزشکار می‌داد. و آنچه پس از آن ساخته شد، صنعت را تکان داد.

دوران ادیداس: یزی بوست و اقتصاد کمیابی

اولین Yeezy Boost 750 در فوریه ۲۰۱۵ رونمایی شد و در کمتر از ده دقیقه به صورت آنلاین تمام شد. اما آنچه یزی را از سایر همکاری‌های هنرمند-برند جدا می‌کرد، فلسفه‌ی پشت آن بود. کانیه با همکاری تیم طراحی آدیداس، تکنولوژی «Boost» — که آدیداس برای کفش‌های دو استفاده می‌کرد — را وارد دنیای اسنیکر لایف‌استایل کرد. کفی که با هزاران کپسول پلی‌اورتان ترموپلاستیک پر شده بود، حسی شبیه راه رفتن روی ابر داشت.

اما Yeezy Boost 350 بود که همه چیز را به هم ریخت. این مدل با رویه‌ی بافته‌شده‌ی پریم‌نیت (Primeknit)، پروفایل کم، و رنگ‌بندی‌های خاکی و مینیمالیستی‌اش، ناگهان به کفشی تبدیل شد که هم اوباما ممکن بود بپوشد، هم یک نوجوان ۱۷ ساله در تهران. اقتصادش هم هوشمندانه بود: دراپ محدود، تقاضای بالا، قیمت اولیه معقول (اغلب بین ۲۰۰ تا ۳۵۰ دلار) و بازار دست‌دوم که گاهی به ۱۰ برابر می‌رسید.

«من می‌خواهم یزی نسخه‌ی عامه‌پسند گوچی باشد. می‌خواهم یزی همان کاری را بکند که IKEA با مبلمان کرد.» — کانیه وست، در مصاحبه با Vanity Fair

این جمله کلید درک یزی است. کانیه از ابتدا نمی‌خواست فقط یک برند لوکس بسازد — می‌خواست مرز بین لوکس و اَکسسیبل را از بین ببرد. هرچند برای سال‌ها، بازار دست‌دوم و سیستم دراپ محدود دقیقاً عکس این هدف را ایجاد کرد.

چرا یک موسیقی‌دان توانست این کار را بکند؟

اینجا سؤال جدی‌تر است: چرا کانیه وست موفق شد؟ چرا صدها نفر دیگر که سعی کردند وارد دنیای طراحی شوند، ناکام ماندند؟

جواب را باید در تقاطع سه عامل جست‌وجو کرد. اول، کانیه از دهه‌ی ۲۰۰۰ مدام در مصاحبه‌هایش از ارجاعاتی مثل مینیمالیسم ژاپنی، دیوید بووی، Céline (برند فرانسوی)، و طراحانی مثل رف سیمونز صحبت می‌کرد. این نشان می‌داد که علاقه‌اش فراتر از سبک شخصی است — او واقعاً درباره طراحی مطالعه می‌کرد. دوم، زمان‌بندی: اواخر دهه‌ی ۲۰۰۰ و اوایل دهه‌ی ۲۰۱۰ دوره‌ای بود که اینترنت داشت استریت‌ویر را از یک خرده‌فرهنگ محلی به یک پدیده جهانی تبدیل می‌کرد. سوم، و مهم‌تر از همه، کانیه یک موسیقی‌دان نبود که کفش می‌ساخت — او یک برند فرهنگی بود که موسیقی هم می‌ساخت.

بیشتر بخوانید: استایل اورسایز مردانه؛ چرا بزرگ‌پوشیدن برگشت؟

جدایی تلخ و تولد دوباره

اواخر سال ۲۰۲۲ و ابتدای ۲۰۲۳، اظهارات یهودی‌ستیزانه‌ی کانیه وست در شبکه‌های اجتماعی به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های برند در تاریخ صنعت مد منجر شد. آدیداس قرارداد را فسخ کرد — قراردادی که طبق تخمین‌ها سالانه حدود ۱.۵ میلیارد دلار برای آدیداس ارزش داشت. این فسخ، آدیداس را با موجودی انبار میلیاردی از کفش‌های یزی تنها گذاشت که در نهایت با تخفیف‌های سنگین به فروش رساند.

کانیه اما متوقف نشد. در سال ۲۰۲۴، با راه‌اندازی مجدد خط مستقل YZY، مدل‌های جدیدی مثل BL-01 (معروف به Bullys) و اسلایدهای ساده معرفی کرد. و سپس چیزی اتفاق افتاد که دنیای فشن را گیج کرد: کانیه سایت Yeezy.com را با یک کفش صندل فوم ۲۰ دلاری — بدون لوگو، بدون برندینگ — راه‌اندازی کرد. در ۲۴ ساعت اول، بیش از ۲.۴ میلیون دلار فروش ثبت شد. همان فلسفه‌ی قدیمی «مثل IKEA» — اما این بار واقعی.

میراث یزی: چه چیزی برای همیشه تغییر کرد؟

امروز، وقتی می‌بینیم که برندهایی مثل نیو بالانس با ریک اوونز همکاری می‌کنند، یا نایکی با تراویس اسکات، یا کانی با سالومون — این همه ادامه‌ی راهی است که ایر یزی کانیه وست باز کرد. کانیه ثابت کرد که یک هنرمند می‌تواند نه فقط یک چهره‌ی بازاریابی باشد، بلکه یک شریک طراحی واقعی.

یزی همچنین زیبایی‌شناسی اسنیکر را برای همیشه تغییر داد. قبل از یزی بوست ۳۵۰، رنگ‌های تند و تکنولوژی ظاهری حرف اول را می‌زدند. بعد از آن، «خاکی»، «اکر»، «تافِ» — رنگ‌هایی که انگار از زمین در آمده‌اند — به زبان اسنیکر لاکچری تبدیل شدند. مینیمالیسم عجیب یزی، که ترکیبی بود از مفاهیم وابوس، سیلوئت‌های آینده‌گرا و مواد نایاب، راه را برای موج کامل «داد استیلِ» اسنیکر — از بالنسیاگا تریپل S تا شوز لایک پاتری — هموار کرد.

بیشتر بخوانید: کفش استیلتو: روایت پاشنه‌ای که تاریخ را تغییر داد

طراحی بدون ورزش: یزی ثابت کرد که «کفش عملکردی» دیگر نیازی به عملکرد واقعی ندارد — احساس فناوری کافی است.
رنگ‌بندی خاکی: پالت رنگی یزی — از آلمبل تا پیر تا موکا — به استاندارد صنعت تبدیل شد.
اقتصاد دراپ: مدل «دراپ محدود با تاریخ مشخص» که یزی به آن عمق داد، امروز مدل کسب‌وکار اکثر برندهای اسنیکر است.
هنرمند به عنوان طراح: راه برای ده‌ها همکاری مشابه باز شد که بدون یزی احتمالاً هرگز شکل نمی‌گرفت.

کانیه وست شخصیتی پر از تناقض است — نابغه‌ای که گاه خودش بزرگ‌ترین مانع موفقیتش می‌شود. اما تأثیر ایر یزی بر صنعت کفش، فراتر از شخصیت سازنده‌اش ادامه می‌یابد. هر بار که یک رپر یا خواننده قرارداد طراحی با یک برند کفش می‌بندد، هر بار که یک اسنیکر بدون هیچ ارتباطی با ورزش به ۵۰۰ دلار می‌رسد، و هر بار که مردی با یک جفت کفش خاکی رنگ وارد یک گالری هنری می‌شود — سایه‌ی یزی آنجاست.

منابع

اگر مطالب ما برایتان مفید است، سایت را در گوگل به‌عنوان «منبع ترجیحی» انتخاب کنید.

انتخاب به‌عنوان منبع ترجیحی در گوگل