اسپادریل: کفش کنفی که اروپا را فتح کرد

ترجمه‌ی رزمد از مقاله‌ی «Espadrille» است.

اسپادریل‌ها (به اسپانیایی: alpargatas یا esparteñas؛ به پرتغالی: alpercatas؛ به کاتالان: espardenyes؛ به باسکی: espartinak؛ به فرانسوی: espadrilles) کفش‌هایی معمولی هستند با زیره‌هایی از طناب اسپارتو. رویه‌ی آن‌ها معمولاً از بوم یا پارچه‌ی پنبه‌ای است و می‌تواند از نظر سبک بسیار متنوع باشد. این کفش‌ها معمولاً کفِ صاف دارند، اما گاهی پاشنه‌بلند هستند.

اسپادریل‌ها نوع متداولی از کفش تابستانی اسپانیایی هستند و پیوند تاریخی محکمی با مناطق کاتالونیا، آراگون و کشور باسک دارند. این واژه از کلمه‌ی کاتالانِ espardenya گرفته شده و به علف اسپارتو اشاره دارد، گیاهی بومی جنوب اسپانیا که برای ساختن طناب و زنبیل‌بافی به کار می‌رود. اگرچه این کفش‌ها همچنان به‌طور گسترده در اسپانیا تولید می‌شوند، بخشی از تولید به بنگلادش، بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ی کنف در جهان، منتقل شده است.

این کفش‌ها که در اصل پوشاک دهقانان بودند، در طول قرن بیستم به‌واسطه‌ی چهره‌های فرهنگی بسیاری از جمله پیکاسو (Picasso)، سالوادور دالی (Salvador Dalí) و بعدها جان اف. کندی (John F. Kennedy) و ایو سن لوران (Yves Saint Laurent) رواج یافتند.

ریشه‌شناسی

وجود این نوع کفش در اروپا حداقل از ۱۳۲۲ مستند شده است، زمانی که برای اولین بار با نام کاتالانِ کنونی‌اش توصیف گردید.

واژه‌ی اسپادریل فرانسوی است و از واژه‌ای در زبان اوکسیتان (Occitan) گرفته شده که خود از espardenya در زبان کاتالان آمده است. هم espardenya و هم esparteña به نوعی کفش ساخته‌شده از اسپارتو اشاره دارند؛ علفی سخت و سیمانه‌ی مدیترانه‌ای که در ساختن طناب به کار می‌رود. نام این کفش در منطقه‌ی باسک espartina است.

تاریخچه

اسپادریل‌ها در کشور باسک، کاتالونیا و تقریباً سراسر اسپانیا و همچنین منطقه‌ی اوکسیتانی (Occitania) فرانسه ساخته می‌شده‌اند. این کفش‌ها حداقل از قرن چهاردهم به‌عنوان پوشاک معمول دهقانان رواج داشته‌اند و هنوز هم به شیوه‌ی قدیمی تولید می‌شوند. قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین شکل اسپادریل‌ها به ۹٬۵۰۰ سال پیش باز می‌گردد. اسپادریل‌های سنتی رویه‌ای از بوم دارند که پنجه و قسمت روی پا از یک تکه بریده شده و از طرفین به زیره‌ی طنابی دوخته می‌شود. اغلب دارای بندهایی در دهانه هستند که دور مچ پا پیچیده می‌شوند تا کفش را محکم نگه دارند. اسپادریل‌های سنتی را هم مردان و هم زنان می‌پوشند.

کاربرد در آرژانتین و اروگوئه

در هر دو کشور آرژانتین و اروگوئه، اسپادریل‌ها (که به آن‌ها alpargatas گفته می‌شود) توسط کارگران روستایی به‌عنوان جایگزینِ ‘بوتا د پوترو’ (bota de potro)، بخشی از لباس سنتی گاوچو (gaucho) که از چرمِ ساق پای اسب ساخته می‌شد، پذیرفته شدند. بر خلاف سایر پوشاک، اسپادریل به یک گزینه‌ی اساسی برای هر دو جنس تبدیل شد، اما از همه مهم‌تر، همراه جدایی‌ناپذیر بمباچاس (bombachas) یعنی شلوار گشاد گردید. در نیمه‌ی اول قرن بیستم، استفاده از اسپادریل در میان طبقات پایین جامعه آن‌قدر رایج بود که شرکتی به نام فابریکا آرخنتینا د آلپارگاتاس (Fábrica Argentina de Alpargatas) اهمیت فراوانی یافت؛ این شرکت معمولاً با تقویم‌های هنری مصور توسط فلورنسیو مولینا کامپوس (Florencio Molina Campos) تبلیغ می‌شد. در ۱۹۴۳ و ۱۹۴۴، جنبش دانشجویی مخالف پرون (Perón) شعاری را به کار برد: ‘No a la dictadura de las alpargatas’ (‘نه به دیکتاتوری اسپادریل‌ها’) که پرونیست‌ها در پاسخ گفتند: ‘alpargatas sí, libros, no’ (‘اسپادریل آری، کتاب نه’).

در ایالت ریو گراند دو سول (Rio Grande do Sul) برزیل، اسپادریل‌ها که به آن‌ها alpargatas گفته می‌شود، از اواخر قرن نوزدهم به بعد در میان کارگران روستایی و گائوشوها (gaúchos) رایج شدند. هرچند چکمه‌های چرمی همچنان پوشاک استاندارد سواری بودند، آلپارگاتاس به دلیل سبک‌بودن، ارزان‌بودن و راحتی، به‌طور گسترده برای کارهای روزانه پوشیده می‌شدند. پذیرش آن‌ها بازتابی از فرهنگ مشترک گائوشوی پامپاس (Pampas) در سراسر جنوب برزیل، اروگوئه و آرژانتین بود، و این کفش‌ها در طول قرن بیستم عنصر رایجی در پوشاک روستایی باقی ماندند و همچنان در برخی جوامع روستایی و در رویدادهای سنت‌گرایانه‌ی گائوشو پوشیده می‌شوند.

اسپادریل‌های مدرن

اسپادریل‌ها که روزگاری پوشاک دهقانان و سپس کارگران شهری بودند، به‌ویژه در سواحل اقیانوس اطلسِ فرانسویِ کشور باسک و سواحل مدیترانه‌ای اسپانیا از گرانادا تا جیرونا (Girona)، محبوبیت بیشتری یافته‌اند؛ جایی که بسیاری از مردان و زنان در ماه‌های بهار و تابستان آن‌ها را می‌پوشند. اسپادریل‌های طراحی‌شده اکنون به‌طور گسترده در دسترس هستند. این کفش‌ها معمولاً در اسپانیا، فرانسه و جنوب آسیا تولید می‌شوند. اسپادریل‌های مدرن عمدتاً برای زنان هستند، هرچند برخی کفش‌های مردانه نیز به این سبک ساخته می‌شوند.

زیره‌ی اسپادریل‌ها می‌تواند صاف، پلتفرم یا گوه‌ای‌شکل از جنس الیاف طبیعی باشد. رویه‌ها ممکن است از تقریباً هر ماده‌ای ساخته شوند و می‌توانند پنجه‌ی باز یا بسته، پاشنه‌ی باز یا بسته داشته باشند و به‌صورت کشی یا بنددار به مچ پا بسته شوند. هزاران نوع اسپادریل وجود دارد، از برندهای ارزان تا برندهای طراح گران‌قیمت.

اسپادریل‌ها در دهه‌ی ۱۹۴۰ در ایالات متحده مد شدند. شخصیت لورن بکال (Lauren Bacall) در فیلم ۱۹۴۸ به نام کی لارگو (Key Largo) اسپادریل‌های بنددار مچی می‌پوشید.

اسپادریل‌های گوه‌ای‌شکل نخست توسط طراح مد فرانسوی ایو سن لوران (Yves Saint Laurent) رواج یافتند. در یک نمایشگاه تجاری در پاریس در ۱۹۷۰، او با تولیدکننده‌ی اسپانیایی اسپادریل، کاستانیِر (Castañer)، آشنا شد. ایو سن لوران ماه‌ها بود که بیهوده دنبال کسی می‌گشت تا برایش اسپادریل گوه‌ای بسازد. کاستانیِر موفق شد چشم‌انداز ایو سن لوران را به واقعیت تبدیل کند و اسپادریل‌های گوه‌ای فوراً مورد استقبال قرار گرفتند و حتی امروز هم بر مد تأثیر می‌گذارند.

سبک اسپادریل در دهه‌ی ۱۹۸۰ در ایالات متحده دوباره احیا شد، به دلیل موفقیت سریال مایامی وایس (Miami Vice) – این کفش را شخصیت سانی کراکت (Sonny Crockett) (که توسط دان جانسون (Don Johnson) بازی می‌شد) می‌پوشید. در ۲۰۱۳، در فروشگاه‌های کفش لوکس شهر نیویورک، قیمت یک جفت اسپادریل می‌توانست نزدیک به $۵۰۰ باشد.

اسپادریل‌های با زیره‌ی کنفی

به دلیل هزینه و دسترسی به مواد، زیره‌ی اسپادریل‌ها اکنون معمولاً از طناب یا بافته‌ی کنفی ساخته می‌شود. رنگ سفید روشن طبیعی کنف یکی از ویژگی‌های اصلی طراحی اسپادریل‌های مدرن است.

بنگلادش تولیدکننده‌ی کنف باکیفیت است و به مرکزی برای تولید زیره‌های کنفی درجه‌یک و اسپادریل‌های (Espadrilles) کامل تبدیل شده است. نود درصد از کل تولید جهانی اسپادریل‌های کامل و همچنین زیره‌های کنفی در حال حاضر در بنگلادش ساخته می‌شود، هرچند برخی تولیدکنندگان در اسپانیا، فرانسه و ایتالیا زیره‌های کنفی را از بنگلادش وارد می‌کنند تا اسپادریل‌ها را در کشورهای خود تکمیل نمایند. اسپادریل‌های کامل همچنین در آرژانتین، بولیوی، شیلی، کلمبیا، پاراگوئه و ونزوئلا با استفاده از کنف وارداتی از بنگلادش مونتاژ می‌شوند.

زیره‌های کنفی معمولاً شامل لاستیک کاملاً یا نیمه‌ولکانیزه‌شده (سخت‌شده) در زیر زیره‌های کنفی هستند تا کفش‌های اسپادریل دوام بیشتری داشته باشند. گاهی زیره‌های لاستیک کرپ به عنوان رویه‌ی زیرین استفاده می‌شوند، هرچند دوام کمتری نسبت به نمونه‌های ولکانیزه‌شده دارند. زیره‌های بافته‌شده از کنف ممکن است شامل پاشنه‌هایی از جنس چوب یا فوم اِی‌وی‌اِی (EVA) باشند.

تولید

تولید اسپادریل به طور کلی پیچیده‌تر از تولید صندل است. زیره‌های کنفی مهم‌ترین بخش هستند. نخست، نخ‌های کنفی به صورت ماشینی بافته می‌شوند. سپس این بافته‌ها به صورت دستی به شکل کف پا درآمده و با فشار هیدرولیک همراه با حرارت، شکل نهایی به آن‌ها داده می‌شود و با دوخت عمودی از طریق سوزن‌های مخصوص اسپادریل تکمیل می‌گردند. این زیره‌های پایه سپس از زیر ولکانیزه می‌شوند. پاشنه‌های فوم اِی‌وی‌اِی یا چوبی با چسب در جای خود ثابت می‌شوند و بافته‌های بیشتری از کنف دور آن‌ها پیچیده می‌شود تا زیره‌ها تکمیل گردد. سپس رویه‌هایی با سبک‌های مختلف روی زیره‌های کنفی ساخته می‌شوند تا اسپادریل کامل شود.